İhracatta Teslim Şekilleri

Belli bir cografyada mevcut bulunan insan, mal ve hizmetlerin, bulunduklari yerlerden baska yerlere tasinmasi amaciyla girisilen faaliyetin kendisi de esas itibariyle bir hizmet katma degeri olup, ekonomi ve ticaret literatüründe "nakliyat" (tasimacilik) olarak adlandirilir. Olayi uluslararasi ticaret bakimindan ele alirsak, satici ve alici arasinda kurulan bagin temel tasi islevini üstlenen bu girisimin ekonomik yönü, kurulan organizasyonun "en kisa zamanda" ve "en düsük maliyetle" gerçeklestirilmesi amacina yöneliktir.

Satis sözlesmesi, tüm bu organizasyon gerçeklestirilirken kullanilan temel sözlesme formudur ve sözlesme konusu olan mala iliskin çesitli hükümlerle birlikte, teslim/tesellüm kosullari (tasima/tasitma), taraflar arasinda risk dagitma (sigorta) gibi konulari içerir. Basarili bir dis ticaret (özelde ihracat) girisimi için sözkonusu organizasyonu önceden tasarimlamak zorunludur. Malin bir pazardan digerine aktarilmasi ise degisik tasima sistemleriyle olur. Herhangi bir mal, pazarlama asamasinda; fiziksel özelligine, degerine, ambalaj biçimine, boyutlarina ve gereksindirdigi özene bagli olarak:

• Denizyolu
• Karayolu
• Havayolu
• Demiryolu
• Iç su yolu ve boru hatlari

Tasima sistemlerinden birini ya da birkaçini kullanabilir. Piyasa kosullari onu göstermektedir ki, Türk tasimacilik firmalarinin verdigi fiyatlarla yabanci nakliyat firmalarinin verdigi fiyatlar arasinda bir denge durumu mevcuttur ve uluslararasi nakliyat olgusunun ulusal ödemeler bilançomuza ve dolayisiyla Türk ekonomisine sagladigi katkiyi ve uyusmazlik durumlarinda uluslararasi ortak hukuk kurallarinin geçerliligini gözönünde bulundurdugumuzda, seçimin Türk tasimacilik firmalari lehinde yapilmasinin uygunlugu ortaya çikar.

Konu içersinde yer alan bir diger önemli nokta da, ihracatçilarimizin sürekli FOB fiyat verme egiliminde olmalaridir. Ihracatçilarimizin genellikle fazladan bir ugras olarak gördükleri nakliyat faaliyetinin asamalari esnasinda FOB yerine CIF cinsinden fiyatlandirmaya gitmelerinin malî açidan çok daha avantajli oldugunu anladiklari an, durum lehlerine dönebilecektir. Konuyu berraklastirmak için bir örnek vermek gerekirse; degeri 100.000 $ olan X malinin FOB fiyati istendiginde, bu mali talep eden kisi toplam maliyeti bulabilmek için tasima ve sigorta maliyetini de eklemek isteyecektir ve bunun için de kendi ülkesindeki tasima ve sigorta firmalarina basvuracaktir. Sözkonusu maliyetin 20.000 $ olarak saptandigini varsayarsak toplam maliyet 120.000 $ olarak ortaya çikacaktir. Oysaki bu tasima isini kendimiz üstlenecek olsak, tasimacilik fiyatlarimiz, diger ülkelerinkine oranla daha düsük olacagindan, sözkonusu fiyati örnegin 110.000 $ olarak saptayabilme olanagimiz dogar. Aksi durumda, ihracatçi olarak ithalatçiya verdigimiz FOB fiyat yüksek görünmekte ve tasima isini kendisi üstlenerek CIF fiyat veren baska bir firma ihaleyi/isi alabilmektedir. Üstelik tüm bu faaliyetten bir komisyon geliri bile saglamak mümkün olmaktadir. Nakliye asamasindan kurtulmus, malini saglam bir biçimde kendi ülkesinde alabilme olanagina kavusacak ithalatçi için bu durumun büyük cazibesi vardir.

Sonuç olarak, bir esyayi, enaz risk ve maliyetlerle zamaninda gönderme ve zamaninda teslim alma konusunda dogru karar verebilmek için "Ihracatta Uluslararasi Tasimacilik" konusu büyük önem tasimaktadir.

DIS TICARETTE ULUSLARARASI KURALLAR: INCOTERMS

Merkezi Paris'te bulunan Uluslararasi Ticaret Odasi (ICC), uluslararasi ticaret hareketlerinde anlasmazliklari, uyusmazliklari ve hukuksal ihtilaflari ortadan kaldirmak ve böylece alici ile saticinin gereksiz yere para ve zaman kaybini önlemek amaciyla, alimsatim islemlerine bazi kurallar getirmis ve bu düzenlemeleri ilk kez 1936'da "INCOTERMS" adiyla yürürlüge koymustur. Son olarak 2000 yilinda INCOTERM’ler gözden geçirilerek yeniden kaleme alinmistir. 2000 yilina ait 560 sayili brosür ile düzenlenen teslim sekilleri 1990 düzenlemesi ile karsilastirildiginda ; DEQ, FAS ve FCA teslim sekillerinde bazi degisiklikler yapildigi görülür. DEQ ve FAS teslim sekillerinde gümrük islemleri ve vergilerinin kimin tarafindan ödenecegi, FCA teslim seklinde ise yükleme / bosaltma (loading/unloading) masraflari konulari yeniden düzenlenmistir. Bu asamada bilinmesi önemli bir konu da, 560 no’lu brosürde yer alan kurallarin ancak taraflarca bu kurallara atifta bulunulmasi halinde uygulanacagi yani INCOTERM kurallarinin re’sen uygulanamayacagidir. Sözkonusu terimler, temelde birbirinden farkli 4 ana kategoride ele alinmaktadir:

• C GRUBU
• D GRUBU
• E GRUBU
• F GRUBU

C GRUBU

Saticinin, mallarin varmasini tekeffül etmedigi gruptur.

D GRUBU

Sinirda teslim klozlarini içerir.

E GRUBU

“EXW” is yerinde teslim olarak geçer ancak Türk kambiyo mevzuati bakimindan dikkat edilmesi gereken hususlar mevcuttur.

F GRUBU

“MASRAFSIZ TESLIM” terimlerini içerir

Grup	Grup tanimi	Kisa Tanimi	Ingilizce Açilimi	Türkçe Açilimi	Kullanildigi Tasimacilik Türü
E	Satici mali alicinin emrine kendi fabrikasindan itibaren teslim eder	EXW	Ex Work	Ticarî isletmede teslim	Denizyolu, Karayolu, Havayolu, Demiryolu, çok araçli tasimacilik
F	Satici mali alicinin gösterdigi yere teslim eder.	FCA	Free Carrier	Tasimaciya teslim	Denizyolu, Karayolu, Havayolu, Demiryolu, çok araçli tasimacilik
		FAS	Free Alongside Ship	Gemi yaninda teslim	Denizyolu
		FOB	Free On Board	Gemi Bordasinda Teslim	Denizyolu
C	Satici tasima sözlesmesi yapmak zorundadir, ama ne kayip ne hasar rizikosu ne de yüklemeden sonra dogabilecek ek harcamalari üstlenir	CFR	Cost And Freight	Mal bedeli ve tasima	Denizyolu
		CIF	Cost, Insurence And Freight	Mal bedeli, Sigorta ve Tasima	Denizyolu
		CPT	Carriage Paid To	Tasima, .........’e kadar ödenmis	Denizyolu, Karayolu, Havayolu, Demiryolu, çok araçli tasimacilik
		CIP	Carriage And Insurance Paid To	Sigorta dahil tasima, ....’e ödenmis	Denizyolu, Karayolu, Havayolu, Demiryolu, çok araçli tasimacilik
D	Malin gönderildigi ülkeye kadar yaptigi yolculugun yol açtigi bütün harcamalari ve rizikolari saticinin yükümlülügüne birakir	DAF	Delivered At Frontier	Sinirda Teslim	Denizyolu, Karayolu, Havayolu, Demiryolu, çok araçli tasimacilik
		DES	Delivered Ex Ship	Gemide Teslim	Denizyolu
		DEQ	Delivered Ex Quay	Rihtimda Teslim	Denizyolu
		DDU	Delivered Duty Unpaid	Vergileri Ödenmemis Teslim	Denizyolu, Karayolu, Havayolu, Demiryolu, çok araçli tasimacilik
		DDP	Delivered Duty Paid	Vergileri Ödenmis Teslim	Denizyolu, Karayolu, Havayolu, Demiryolu, çok araçli tasimacilik

 

FAS
Free Alongside Ship
Gemi Dogrultusunda Teslim

Teslim seklinin özellikleri: Bu teslim seklinde satici mallari geminin yanina kadar getirmekle sorumludur. Mallar gemi rihtiminda ise, yükleme yerine getirerek., Gemi açikta demirli ise mavnalarla geminin yanina kadar götürülerek teslim edilir. Tesliminden itibaren mallarin kaybolmasi veya hasar görmesi gibi rizikolar aliciya aittir. Bu andan itibaren malla ilgili bütün masraflar ve navlun alici tarafindan karsilanir. Bu teslim seklinde, ihracat gümrük islemleri satici tarafindan, ithalat gümrük islemleri ise alici tarafindan yapilir. Fakat taraflar, mallarin ihracat için alici tarafindan gümrüklenmesini isterlerse (ki bu durumda Türk dis ticaret ve kambiyo mevzuatlarindan kaynaklanan engeller dikkate alinmalidir) bu durum satis sözlesmesine açikça eklenmelidir. Alici firma bu ülkede ihracatçi gibi hareket edebilmesi mümkün degilse, bu teslim sekli seçilmemelidir.

Saticinin Sorumluluklari: Satici sözlesme sartlari uyarinca mallari hazirlar. Alicinin istegi üzerine tüm masraf ve riskler aliciya ait olmak üzere; alicinin ülkesinde istenen gerekli belgeleri ve benzeri idarî ve ticarî belgeleri almasinda yardimci olur. Mallar belirlenen limanda, belirlenen tarihte alicinin daha önce belirledigi geminin yanina getirmekle teslim islemini tamamlar. Bu andan itibaren malla ilgili tüm masraf ve riskler aliciya geçer. Alicinin istegi üzerine; satici, masraflar aliciya ait olmak üzere yükleme belgesinin düzenlenmesini saglar, varis limaninda mallari teslim alabilmesi için aliciya gönderir ve gecikmeksizin gerekli tebligatlerde bulunur.

Alicinin sorumluluklari: Sözlesme kosullarina uygun olarak mal bedelini öder. Gerekli belgeleri hazirlar, ithalat gümrük masraflarinin tümünü öder. Tasima acentasi ile anlasma yaparak, geminin yükleme limanina yaklasik ne zaman varacagini saticiya bildirir. Yükleme emrine hazir tutulan mallari teslim alir. Bu andan itibaren bütün masraflar ve risk aliciya aittir.

Ayrica bu terim, yalnizca deniz ya da nehir tasimaciligi çerçevesinde kullanabilir.

FOB
Free On Board
Gemi Bordasinda Teslim

Teslim seklinin özellikleri : Bu teslim seklinde satici mallari belirlenen tarihte ve yerde, alici tarafindan temin edilen gemiye yüklemeyi gerçeklestirir. Mallar geminin küpestesine (güvertesine) geçtikten sonra meydana gelebilecek her türlü hasar, kayip ve masraflar alicinin sorumlulugundadir. Satici ihracat için gerekli tüm belgeleri hazirlar ve mallarin gümrük islemlerini tamamlayarak teslim eder.

Saticinin Sorumlulugu : Satici sözlesme kosullarina uygun mali hazirlar. Belirlenen limanda, belirlenen tarihte alicinin temin etmis oldugu gemiye yükleme yapar. Alicinin ülkesinde kullanacagi lüzumlu belgeleri hazirlar, gümrük islemlerini tamamlar. Aliciya yüklemenin yapildigini bildirir. Düzenlenen tasima belgesini ve alicinin ülkesindeki kullanacagi gerekli diger belgeleri hazirlayarak ödeme sekline göre aliciya gönderir. Mallarin geminin küpestesini (Güvertesini) geçene kadar meydana gelebilecek her türlü hasar ve kayip saticinin sorumlulugundadir.

Alicinin sorumlulugu : Sözlesme kosullarina uygun olarak mal bedelini öder. Ithalat için gümrük belgelerini düzenleyerek gümrük islemlerini tamamlar. Gümrük vergilerini öder. Tasima acentasi ile anlasma yaparak navlun bedelini öder. Yükleme limaninda mallar geminin küpestesini geçtikten sonra malla ilgili tüm masraf ve riskler alicinin sorumlulugundadir.

CFR
Cost And Freight
Mal bedeli ve tasima

Teslim seklinin özellikleri : Bu teslim seklinde satici tüm masraf ve riskleri üstlenerek mallari yüklenecegi limana kadar getirir. Gümrük islemlerini yaptirir ve Navlun ücretini ödeyerek yüklemeyi gerçeklestirir. Bu andan itibaren navlun disindaki malla ilgili tüm masraf ve riskler aliciya aittir.

Saticinin Sorumlulugu : Satici sözlesme kosullarina uygun mali hazirlar. Alicinin ülkesinde kullanacagi lüzumlu belgeleri hazirlar. Gümrük islemlerini tamamlar. Tasima acentasi ile sözlesme yaparak varis limanina kadar olan navlun ücretini öder. Mallar gemi küpestesini geçtikten sonra navlun disinda meydana gelen tüm masraf ve riskler aliciya aittir. Satici yüklemenin gerçeklestigini ve muhtemel varis tarihini aliciya bildirir. Düzenlenen tasima belgesini ve gerekli diger belgeleri aliciya gönderir.

Alicinin sorumlulugu : Sözlesme kosullarina uygun olarak mal bedelini öder. Ithalat için gümrük belgelerini düzenleyerek gümrük islemlerini tamamlar. Gümrük vergilerini öder. Mallari varis limaninda bosaltma masraflarini ve liman ücretlerini de ödemek suretiyle gecikmeksizin malini bosaltir. Tasima süresince malla ilgili olarak yapilmis olan navlun disindaki bütün masraflari ödemek zorundadir.

CIF
Cost, Insurence And Freight
Mal bedeli, Sigorta ve tasima

Teslim seklinin özellikleri : Bu teslim seklinde satici sigorta primi, navlun ve yükleme masraflari ve riskleri üstlenerek mallari yükleyecegi limana getirir. Satici gemi acentasi ile anlasir ve temin eder. Satis sözlesmesindeki mallarin belirtilen tarihte ve yerde yüklemesinin yapildigini aliciya bildirir. Satici sigorta primini ödemek suretiyle yükledigi mal cinsine uygun olan en dar kapsamli deniz nakliyat sigortasi yaptirir. Mallar gemiye yüklendikten sonra navlun ve sigorta primi disindaki masraflar ve diger vuku bulabilecek her türlü (sigorta anlaminda) risk aliciya geçer.

Saticinin Sorumlulugu : Satici sözlesme kosullarina uygun mali hazirlar. Alicinin ülkesinde kullanacagi lüzumlu belgeleri hazirlar. Gümrük islemlerini tamamlar. Tasima acentasi ile sözlesme yaparak varis limanina kadar olan navlun ücretini öder. Gönderdigi malin sigortasini yaptirir, sigorta primini öder. Mallari yaklasik hangi tarihte varis limaninda olacagini aliciya bildirir. Düzenlenen tasima belgesini ve gerekli diger belgeleri aliciya gönderir.

Alicinin sorumlulugu : Sözlesme kosullarina uygun olarak mal bedelini öder. Ithalat için gümrük belgelerini düzenleyerek gümrük islemlerini tamamlar. Gümrük vergilerini öder. Mallarin varis limaninda bosaltma masraflarini ve liman ücretlerini de ödemek suretiyle gecikmeksizin malini bosaltir. Teslim anindan sonra navlun ve sigorta primi disindaki meydana gelen bütün masraflar alici tarafindan karsilanir.

CPT
Carriage Paid To....
Tasima,.....'e kadar ödenmis

Teslim seklinin özellikleri : Bu teslim sekli özellikle çok araçli tasimacilik türlerinde kullanilir. Satici varis yerine kadar navlun ücretini ödemekle yükümlüdür. Mallari ilk tasiyicinin gözetimine devrettigi andan itibaren malla ilgili bütün risk ve navlun disindaki masraflar genel bir kural olarak aliciya geçer.

Saticinin Sorumlulugu : Satici sözlesme kosullarina uygun mali hazirlar. Alicinin ülkesinde kullanacagi lüzumlu belgeleri hazirlar. Gümrük islemlerini tamamlar. Tasima acentasi ile sözlesme yaparak varis limanina kadar olan navlun ücretini öder. Mallari ilk tasiyicinin gözetimine devrettigi andan itibaren malla ilgili tüm risk ve masraflardan kurtulur. Teslimi gerçeklestirildigi ve muhtemel varis tarihini aliciya bildirir.

Alicinin sorumlulugu : Sözlesme kosullarina uygun olarak mal bedelini öder. Ithalat için gümrük belgelerini düzenleyerek gümrük islemlerini tamamlar. Gümrük vergilerini öder. Mallarin ilk tasiyiciya tesliminden itibaren navlun disindaki malla ilgili tüm masraf ve riskler aliciya aittir. Transit tasima nedeni ile dogabilecek gümrük masraflarini da alici tarafindan karsilanir. Navlun bedeline dahil degilse bosaltma masraflarini ödeyerek cirolu konsimentoyu acentadan teslim alir.

CIP
Carriage and Insurance Paid To...
Sigorta dahil tasima,....'e ödenmis

Teslim seklinin özellikleri : Bu teslim seklinde satici sigorta primi, navlun ve yükleme masraflari ve riskleri üstlenerek mallari yükleyecegi limana getirir. Satici gemi acentasi ile anlasir ve temin eder. Satis sözlesmesindeki mallarin belirtilen tarihte ve yerde yüklemesinin yapildigini aliciya bildirir. Satici sigorta primini ödemek suretiyle yükledigi mal cinsine uygun olan en dar kapsamli nakliyat sigortasi yaptirir.Ancak alici olagandisi risklere (grev, savas, dogal afet vb.) karsi sigorta yaptirilmasini istiyorsa primini kendisi ödemek sartiyla saticidan sigorta kapsaminin genisletilmesini isteyebilir. Satici tarafindan mal bedelinin %10 fazlasi ile yaptirilir

Saticinin Sorumlulugu : Satici sözlesme kosullarina uygun mali hazirlar. Alicinin ülkesinde kullanacagi lüzumlu belgeleri hazirlar. Gümrük islemlerini tamamlar. Tasima acentasi ile sözlesme yaparak varis limanina kadar olan navlun ücretini öder. Gönderdigi malin sigortasini yaptirir, sigorta primini öder. Mallari ilk tasiyicinin gözetimine devrettigi andan itibaren ilgili risk ve masraflardan kurtulur. Bu andan itibaren navlun ve sigorta primi disindaki malla ilgili tüm masraf ve riskler aliciya aittir. Teslimi gerçeklestirdigini ve muhtemel varis tarihini aliciya bildirir.

Alicinin sorumlulugu : Sözlesme kosullarina uygun olarak mal bedelini öder. Ithalat için gümrük belgelerini düzenleyerek gümrük islemlerini tamamlar. Gümrük vergilerini öder. Mallari varis limaninda bosaltma masraflarini ve liman ücretlerini de ödemek suretiyle gecikmeksizin malini bosaltir. Teslim anindan sonra navlun ve sigorta primi disindaki meydana gelen bütün masraflar alici tarafindan karsilanir.

DAF
Delivered At Frontier
Sinirda teslim

Teslim seklinin özellikleri : Bu teslim sekli özellikle karayolu ve demiryolu tasimaciliginda kullanilir. Satici tüm riskleri ve masraflari kendisine ait olmak üzere mali kararlastirilan ülke sinirinda, belirtilen yer ve tarihte gümrük islemlerini tamamlayarak teslim eder. Tesliminden itibaren bütün risk ve masraflar aliciya aittir. Ithalat ile ilgili gümrük vergileri alici tarafindan ödenir.

Saticinin Sorumlulugu : Satici sözlesme kosullarina uygun mali hazirlar. Alicinin ülkesinde kullanacagi lüzumlu belgeleri hazirlar, gümrük islemlerini tamamlar. Tasiyici araci temin ederek malin belirlenen sinir noktasina kadar tasinmasi için navlun bedelini öder. Mallari sinirda belirlenen yer ve tarihte alicinin emrine hazir tuttugu andan itibaren malla ilgili bütün masraf ve riskler tamamen ve eger sözlesmede aksine hüküm yoksa aliciya geçer.

Alicinin sorumlulugu : Sözlesme kosullarina uygun olarak mal bedelini öder. Ithalat için gümrük belgelerini düzenleyerek gümrük islemlerini tamamlar. Gümrük vergilerini öder. Mallari belirlenen sinir noktasinda emrine hazir tutuldugu anda zaman geçirmeksizin mallari teslim alir. Mallari sinirda belirlenen yer ve tarihte alicinin emrine hazir tuttugu andan itibaren malla ilgili bütün masraf ve riskler aliciya aittir.

DES
Delivered Ex Ship
Gemide teslim

Teslim seklinin özellikleri : Bu teslim seklinde satici mallari varis limaninda, gemide teslim eder. Varis limanina kadar bütün risk ve masraflar navlun ücreti de dahil olmak üzere satici tarafindan karsilanir. Belirlenen varis limaninda mallar alicinin emrine hazir tutuldugu andan itibaren teslim gerçeklesmis sayilmaktadir.

Saticinin Sorumlulugu : Satici sözlesme kosullarina uygun mali hazirlar. Alicinin ülkesinde kullanacagi lüzumlu belgeleri hazirlar. Gümrük islemlerini tamamlar. Tasima acentasi ile sözlesme yaparak varis limanina kadar olan navlun ücretini öder. Mallar varis limaninda alcinin emrine hazir tuttugu anda malin teslimi gerçeklesmis olur. Teslime kadar tüm risk ve masraflar saticiya aittir.

Alicinin sorumlulugu : Sözlesme kosullarina uygun olarak mal bedelini öder. Mallari varis limaninda bosaltma masraflarini ve liman ücretlerini de ödemek suretiyle gecikmeksizin malini bosaltir. Ithalat için gümrük belgelerini düzenleyerek gümrük islemlerini tamamlar. Gümrük vergilerini ödeyerek fiili ithalatini gerçeklestirir.

DEQ
Delivered Ex Quay
Rihtimda teslim

Teslim seklinin özellikleri : Bu teslim sekli DES teslim sekli ile ayni prensiplere dayanmakla birlikte ondan farkli olarak ; malin teslimi, limanda bosaltma tamamlayip ithalat gümrük vergilerini ödedikten sonra mali teslim eder. Bu nedenle saticinin, alicinin ülkesinde yürürlükte bulunan kambiyo rejimine uygun ithalatçi belge olmadigi kosullarda bu teslim sekli uygulanmaz.

Saticinin Sorumlulugu : Satici sözlesme kosullarina uygun mali hazirlar. Kendi ülkesinde ve alicinin ülkesinde kullanacagi lüzumlu belgeleri hazirlar. Ihracat ve Ithalat gümrük islemlerini tamamlar. Tasiyici araci temin ederek navlun ücretini öder. Mallarin hangi tarihte varis limaninda olacagini aliciya bildirir. Belirlenen tarihte varis limaninda gümrük islemlerini de tamamlamak suretiyle mallari teslim eder.

Alicinin sorumlulugu : Sözlesme kosullarina uygun olarak mal bedelini öder. Ithalat ile ilgili belgeleri düzenleyebilmesi için saticiya gereken yardimi saglar. Satici tarafindan emrine hazir tuttugu andan itibaren bütün risk ve masraflar aliciya aittir. Gümrükleme, gümrük vergisi, resim ve harçlar, ithalatçiya yani aliciya aittir (bu husus sözlesme ile farkli biçimde de düzenlenebilir) ;

DEQ duty paid : Sözlesmede bu tabir geçiyorsa gümrük giris islemleri ve gümrük vergisinin saticinin mükellefiyetinde oldugu anlasilir.

DEQ duties on buyers account : Eger bu tabir geçiyorsa gümrük giris islemleri ve gümrük vergisinin alicinin mükellefiyetinde oldugu anlasilir. Sadece deniz ve su yolu tasimaciliginda kullanilabilir.

DDU
Delivered Duty Unpaid
Vergileri Ödenmemis Teslim

Teslim seklinin özellikleri : DDU çok araçli tasimacilikta kullanilir. Deniz tasimaciliginda kullanilan DEQ sekline benzemekle birlikte bu teslim seklinde satici mallari belirlenen tarihte alicinin ülkesinde belirlenen yerde gümrük vergilerini ödemeksizin teslim eder. Teslime kadar bütün riskler tamamen ve eger sözlesmede aksine hüküm yoksa aliciya geçer.

Saticinin Sorumlulugu : Satici sözlesme kosullarina uygun mali hazirlar. Ihracat ile ilgili tüm belgeleri düzenler ve gümrük masraflarini öder. Tasima acentasi ile anlasarak navlun bedelini öder. Mallari alicinin ülkesinde daha önceden belirlenmis tarih ve yerde alicinin emrine hazir tutarak teslimi gerçeklestirir. Teslime kadar risk , masraflar ve buna benzer diger yükümlülükler aliciya ait olacaktir.

Alicinin sorumlulugu : Sözlesme kosullarina uygun olarak mal bedelini öder. Malin ithali ile ilgili gerekli belgeleri düzenleyerek gümrük vergilerini öder. Mallari önceden belirlenen tarihte varis yerinde teslim alir.

DDP
Delivered Duty Paid
Vergileri Ödenmis Teslim

Teslim seklinin özellikleri : Bu teslim seklinde DDU teslim sekli ile ayni prensiplere dayanir; ancak DDP teslim seklinde satici birde gümrük vergilerini ödemek zorundadir. Alicinin ülkesindeki yerel bir saticidan farksiz sekilde mallari devreder.

Saticinin Sorumlulugu : Satici sözlesme kosullarina uygun mali hazirlar. Kendi ülkesinde ve Alici ülkesinde kullanacagi lüzumlu belgeleri hazirlar. Ihracat ve Ithalat Gümrük islemlerini tamamlar. Tasiyici araci temin ederek navlun ücretini öder. Teslime kadar malla ilgili bütün masraflar ve riskler saticiya aittir.

Alicinin sorumlulugu : Sözlesme kosullarina uygun olarak mal bedelini öder ve mallari teslim alir. Terimlere, niteliklerine aykiri ifadeler yüklenmesi ve “variety” (varyant) kullanilmasi konulari incoterms klozlari ile ilgisi bulunan ve en çok soruna yol açan konularin basinda gelmektedir. Bu türlü bir olumsuzlukla kasilasmamak için, terimlerin muhteviyatlarini bilip ona göre atifta bulunmak gerekir. Aksi durumda, çesitli ülke mahkemelerinde vazedilmis çesitli kararlar vardir ve bunlar mücbir sebepler hariç olmak üzere terimlerin dogrudan içeriklerinin uygulanmasina iliskin kararlardir. Nitekim ; • karayolu tasimaciligi için FOT (Free on Truck) ve • demiryolu tasimaciligi için FOR (Free on Rail) terimlerinin halen kullanildigina tanik olunmaktadir. karsilasildiginda tereddüte gerek yoktur, 1990 tadilatinda lagvedilen bu terimler “ FOT/FOR incoterms’1990” biçiminde atifta bulunulmasi halinde geçerlilik kazanacaktir. Incoterms klozlari ile birlikte kullanilan ve taraflara ek yükümlülük (= hak) doguran sartlari ifade eden kimi ek terimler vardir ki bunlar “variety” olarak adlandirilmaktadir. Bunlarin baslicalari ;

• FIOS (yükleme, bosaltma ve istifleme hariç)
• (UN)LOADED(yüklemesi yapilmis/yapilmamis)
• (UN)LANDED (bosaltmasi yapilmis/yapilmamis)

DEMURRAGE (yükleme/bosaltmanin süresi içerisinde yapilamamasindan kaynaklanan ek masraflar) [ “sürastarya” T.T.K. md.1035 vd; md.1052 vd)

Variety uygulamasi taraflarca kullanilabilir ancak kullanilan terimlerin tam olarak ne anlama geldigi konusunda taraflar arasinda bir anlayis birligi bulunmalidir. Tereddüt hasil olan noktalarda variety kullanilmasi yerine bunlari ifade eden cümlelere yer verilmeli ve sözlesme metnine yansitilmalidir. Uluslararasi tatbikatta, variety kullanan tarafin bu kullanimdan dogacak riski üstlenmesinin genel kural oldugu hususu akildan çikarilmamalidir.

INCOTERMS

Sigorta konusu sadece tasimacilik faaliyeti çerçevesinde degil ayni zamanda incoterms klozlari içerisinde de çok önemli bir yer tutan ve ne yazik ki bazi yanlis anlamalar çerçevesinde ihracatçilarimizin ve ithalatçilarimizin magduriyetle karsilastiklari bir konudur. Bu tür olumsuzluklar daha ziyade ICC’nin resmi incoterms metninin yanlis yorumlanmasindan kaynaklanmaktadir.

Toplam 13 adet terim içerisinde sadece “CIF” ve “CIP” klozlarinda sigorta ifadesi geçmekte digerlerinde geçmemektedir. Bunun disindaki terimlere iliskin olarak resmi metne bakildiginda “no obligation” ifadesi kullanilmistir. Bu ifade “ taraflarin birbirlerine karsi yükümlülügünün bulunmadigi” anlamini tasir ve süreç içerisindeki risklerin aynen devam ettigi malumdur. O nedenle, magduriyete mahal vermemek için

• Kural olarak riski kim yükleniyorsa sigortayi o yaptirmalidir
• Ya da taraflar bu husula ilgili olarak sözlesmeye hüküm koymalidirlar

• F Grubu -> Riziko alicida
• C Grubu -> Riziko alicida
• D Grubu -> Riziko saticida

Bunun disindaki yöntemlerin riskli oldugu hususu göz önüne alinmalidir. Sigorta konusuna iliskin ICC tarafindan düzenlenmis diger hususlar ;

• Ihracatçi, sigorta yükümlülügünü de üstlendigi ilgili incoterms klozlarinda, masraflari kendisine ait olmak üzere bir sigorta poliçesini temin etmeli ve poliçenin bir nüshasini veya bunu kanitlayan baska bir dokümani aliciya iletmelidir,
• Ticarî teamüller en dar kapsamli sigorta yaptirmayi öngörür (sadece yangin/çalinma/hasar gibi) ; ancak ekstra prim farki ithalatçiya (aliciya) ait olmak üzere daha genis kapsamli sigorta poliçeleri de tanzim edilebilir (savas/grev/kitlesel hareketler gibi)
• Sigorta sürelerinin kapsami, ilgili incoterms klozlarinin ifade ettigi sürelerle sinirli olacaktir.
• Sigorta bedeli, satis sözlesmesi (ya da fatura ve/veya gümrük beyannamesinde) deklare edilen mal bedelinin %10 fazlasi olmak durumundadir.

TASIMA
1­ TASIMA SÖZLESMELERI

Incoterms kurallari çerçevesinde taraflar arasinda yapilan ve nakliyecinin mali ücret karsiliginda bir yerden baska bir yere tasimayi üstlendigi sözlesmedir.

Tasima sözlesmelerinde format olarak; taraflar, tasinacak mal ile ilgili bilgiler, paket adedi, brüt agirligi, tasiyacak araç, yükleme ve bosaltma yeri ve yükleme tarihi bulunmaktadir.

1.1. TASIMA SÖZLESMESI TÜRLERI

Tasima sözlesmesinin adlari ve tasima biçimleri, tasimacilik türlerine, araçlarina ve nakliyecilerine göre degismektedir.

Tasima sözlesmelerinin tasima türlerine göre olan adlandirmalari sunlardir:

• Denizyolu Tasima la r inda: Ocean Bill of Lading (B/L) Deniz Konsimentosu (1)
• Demir yolu Tasima la r inda:Railway Bill (RWB) Demiryolu Tasima Senedi (2)
• Karayolu Tasima la r inda : Truck Bill of Lading veya CMR Karayolu Tasima Senedi (3)
• Havayolu Tasimala r inda : Airway Bill (AWB) Havayolu Tasima Senedi

Nakliyeci Birlikleri Uluslararasi Federasyonu (FIATA­International Federation of Freight Forwarders Associations) ile nakliyeciler tarafindan düzenlenen diger tasima sözlesmelerinin adlari ise sunlardir:

• FCR: Forwarders Certificate of Receipt Nakliyecinin mal teslim alma belgesi (5)
• FCT: Forwarders Certificate of Transport Nakliyecinin esya tasima belgesi
• FBL: FIATA Negotiable Combined Transport Bill of Lading FIATA ciro edilebilir karma tasima konsimentosu (7)
• FWR: FIATA Warehouse Receipt FIATA Ambarlama Belgesi (8)
• TBL: Trough Bill of Lading Konsimento (9)

1.2. TASIMA SÖZLESM ELERININ KAPSAMI

Bir tasima sözlesmesinde asagida belirtilen bölümlerin bulunmasi gereklidir:

1.2.1. Tasima Sözlesmesini Taraflari

a) Gönderen: Tasima sözlesmesinin tasiyici karsisindaki tarafini olusturan, malin sahibi olmasi gerekmeyen ve sözlesmeyi kendi adina yapan kisidir.

b) Tasiyici: Tasimacilik isini meslek edinmis olan, tasit sahibi olup olmamasi önemli olmayan ve bir ücret karsiligi tasima isini üstlenmis olan kisidir. Tasiyici, tasima isini ara tasiyicilara (taseronlara) devredebilir.

1.2.2. Tasima Sözlesmesi ile ilgili Diger Kisiler:

a) Gönderilen: Tasima senedinde gönderenin emrine göre, tasinan malin yolculuk sonunda teslim edilecegi belirtilen kisidir.

Hukuken "kiymetli evrak" niteliginde olan "Tasima Senedi"nin bir asil nüshasinin gönderilen tarafindan tasiyiciya teslimi ile esyanin tasima islemi sona erer ve tasiyici ücrete hak kazanir.

b) Tasinacak Malin Sahipleri: Gönderilen kisi (ya da kurum), her zaman mal sahibi olmayabilir. Mal, satis sözlesmesi veya akreditife göre banka adina veya
göndericinin temsilcisine gönderilebilir. Bu tür durumlarda teslimdeki malin sahibi
"Final Consignee" tabir edilen "Son Alici" kisiminda gösterilir.

c) Bildirimin Yapilacagi Taraf (Notify): Dis Ticaret Tasima Sözlesmelerinde "Notify" bölümü;

Alicinin baskasinin gönderilen olarak belirtilmesi halinde, mal sahibini,
Mal sahibini, alicinin kendisini gönderilen olarak belirtmesi halinde; temcilcisini gösterir.
Alici veya bildirim yapilacak taraf olarak gösterilecek kisiler, akreditif mektubu veya satis kontratina uygun olmalidir.

1.2.3. Tasinacak Mal

a) Malin Tanitici Isaretleri: Tasima sirasinda, yapilacak aktarmalarda ve varis yerinde, mali tanimak için alici, malin veya paketinin üzerine tanitici marka ve numara konulmasini saticidan isteyebilir.

Malin ya da paketinin üzerine satici tarafindan konulan marka, genellikle saticinin adi veya isareti ile alicinin adi veya isaretini, varis yerini, kullanim yerini ve akreditif numarasini gösterir. Sözkonusu malin veya paketinin üzerine satici tarafindan konulan numara, gönderinin kaç kap oldugunu gösterir.

b) Malin Kap Adedi: Tasima senedinin en önemli bölümü, göndericinin, tasiyiciya nakledilmek üzere kaç parça mali veya paketi teslim ettigini gösteren bölümüdür.

Malin kap adedi, her elleçlemede tek basina hareket eden mal veya onun paketidir.

c) Malin Tarifi (Tanimi): Tasima senedinin diger bir önemli bölümü, alicinin saticidan satis sözlesmesi veya akreditife göre aldigini belirttigi malin tarifini gösteren bölümdür.

Bu bölüme, satis sözlesmesinde veya akreditifte belirtilen esyanin tam adinin yazilmasi ve kisa taniminin yapilmasi gerekmektedir.

d) Malin Agirligi: Tasima senedinin önemli bir bölümü de, gönderenin tasiyiciya teslim ettigi malin ya da paketinin brüt agirligini gösteren bölümdür.

Malin agirligi, nakliyecinin tasiyacagi agirliktir. Malin niteligine göre firesi varsa, fire orani tasima sözlesmesinde gösterilmelidir.

Tasiyici navlununu, tasima sekline göre ve malin brüt ve/veya hacmini baz alarak hesaplar.

e) Malin Hacmi: Tasinacak malin veya paketinin, boyunun, eninin ve yüksekliginin çarpilmasi ile bulunan mal hacmi, malin araçta kapliyacagi bölümü gösterir.

Malin hacmi, tasima fiyatinin hacim üzerinden belirledigi suyolu tasimalarinda önemlidir.

1.2.4. Tasima Tür ü ve Ar acinin Adi: Malin tasima türü ve tasimayi yapacak olan araç veya araçlarin cinsi ve adi tasima senedinde belirtilmektedir. Tasima senedinde tasima biçimlerine göre;

Demiryolu tasimalarinda vagon numarasi,
Karayolu tasimalarinda kamyon ya da römorkun plaka no'su,
Denizyolu tasimalarinda geminin adi (bazi hallerde bayragi) ve

Havayolu tasimalarinda ilgili uçak sirketi ve konismento no'su gösterilmektedir.

1.2.5. M alin Çikis, Aktar ma ve Var is Yer ler i: Ilgili belgeler ile,

• Gönderenin, nakliyeciye mali teslim ettigi yer, çikis/yükleme yerini belirtir,
• Tasinan malin, nakliyat sirasinda araç degistirmesi halinde, aktarmanin yeri tasima senedinde yer almalidir,
• Malin, nakliyeci tarafindan gönderilene teslim edilecegi yer, varis/bosaltma yeri olarak tasima senedinde belirtilir,

Nakliyatçi, varis noktasinda mali teslim ederek navlun ödemesine hak kazanir.

1.2.6. Tasima Sözlesmesi Ta r ih ve Numa r a si ile Düzenlenme Ta r ihi: Tasima senedinde tasima sözlesmesinin yapildigi tarih ile sözlesme numarasi ve tasima senedinin düzenlendigi tarih, ayri bölümlerde gösterilir.

1.2.7. Tasima Sözlesmesinin Nüshala r i: Tasima sözlesmelerinin kaç nüsha olarak düzenlenecegi genellikle ilgili malin satis sözlesmelerinde veya akreditiflerde belirtilmektedir. Tasima senetleri genellikle tasima biçimine göre 1­3 asil, 7­9 suret olarak düzenlenmektedir.

1.2.8. Tasima Ücr eti: Mal tasima ücreti, gönderilenin ücreti ödeyecegi hallerde, tasima senedi üzerinde yer almaktadir.

Demiryolu ve havayolu tasimalarinda tasima ücreti, tasima sisteminin geregi olarak tasima senedinde belirtilmektedir.

2­ TASIMA SÜRELERI

Dis ticarette malin, gönderen tarafindan tasiyicisina teslim edilerek, tasiyici tarafindan gönderilene teslim edilmesi süresinde geçen zaman malin yeniden ekonomik degerlendirme olanagini yaratmasi bakimindan önemlidir.

Tasima süreleri, tasima türüne göre degismekte olup, yukarida belirtilen uluslararasi sözlesmelerde cografi özellikler gözönüne alinarak kesin bir süre belirtilmemekte, ancak bir günde yapilacak kilometre olarak zikredilmektedir.

Öte yandan, tasima süreleri tasima sözlesmeleri üzerinde de bir kosul olarak belirtilebilecegi gibi, sözkonusu süre, ticarî teamüller gözönüne alinarak da saptanabilmektedir. Ülkemizin de taraf oldugu uluslararasi sözlesmelerdeki önerilen süreler tasima türlerine göre asagida belirtilmistir:

2.1. DENI ZYOLU TASIMALAR I:

Gerek uluslararasi tasima sözlesmesi ve gerekse "Konferans"lar (*), geminin bir günde yol alacagi mesafeyi belirtmemisler ve "sözkonusu bölge kosullarinda nünasip görülen müddet" olarak belirtmekle yetinmislerdir. Ancak, yaklasik bir fikir vermesi bakimindan bu sürenin, geminin bir saatlik hizinin 24 ile çarpilmasi ile belirlenebilecegi söylenebilir. (*): Denizyolu tasiyici birlikleri ve gemi a rmatörleri, tasima bölgelerine göre kendi aralar inda "Konferans" adi verilen kuralla r koya rak uygulayabilmektedirler.

2.2. KARAYOLU TASIMALARI:

Bir kamyonun bir günde katedebilecegi ortalama yol CMR Konvansiyonunda 450 km olarak belirtilmistir.

2.3. DEMIRYOLU TASIMALARI:

CIM sözlesmesine göre vagonun bir günde alacagi ortalama mesafe 300 km'dir.

2.4. HAVAYOLU TASIMALARI:

IATA ­Uluslararasi Hava Tasimacilari Birligi'nin­ yayimladigi tarifelere bakarak tasima süresi belirlenir.

3. TASIYICI ARAÇ KAPASITELERI

Nakliye sözlesmesi yapan taraflar, tasima için kullanilacak araçlarin yükleme kapasitelerini iyi bilmek zorundadirlar. Dis ticarette aracin kapasitesi, malin agirligi, boyutlari ve brüt hacimleri dikkate alinarak belirlenmelidir. Bu asamadan sonra araç seçimi yapilmali ve sevkiyatlarin partileri ve tasima isinin araçlarin kapasitelerine uygun olarak programlanmasi yoluna gidilmelidir.

Malin yüklenecegi araçlarin kapasitesi ve buna uygun olarak ödenecek navlun, asagida tasima türlerine göre açiklanmistir.

3.1. GEMILER:

Deniz tasimaciliginda konvansiyonel olarak kullanilan Genel Yük ve Ro­Ro gemileri ile ilgili ayrintilar "Lloyd's Kayit Kütügü"nde verilmektedir. Böylece geminin boyutlari ve istihap haddi, ambar kapaklarinin sayisi vs. hakkinda bilgi sahibi olunmasi mümkündür.

Alici ve satici tarafindan dikkate alinmasi gereken en önemli nokta, gemi boyutlarinin, ambarlarin ve güvertelerin, bilinen türden Genel Yük gemileri ve Ro­Ro gemileri ile tasinacak olan esyanin boyutlari ve agirliklari için yeterli olmasidir.

3.2. KAMYONLAR:

Kamyonlarin istihap hadleri (yükleme kapasiteleri), kamyonun dingil sayisina ve ülke yollarinin brüt dingil kapasitesine göre degisir.

Örnegin 5 dingilli bir kamyonun brüt kapasitesi Türkiye'de 42 ton, Avrupa Ülkelerinin çogunda 40 ton, BDT (Bagimsiz Devletler Toplulugu) ülkelerinde ise 38 tondur.

Kamyonlarin net yükleme kapasiteleri bos agirliktan ve dingil sayisina bagli olarak degisen, kabul edilebilir brüt birlesik agirliktan hesaplanir.

• Normal platformlu 5 dingilli bir treylerin yükleme boyutlari ve kapasitesi: Uzunluk
• 12.10 mt veya 13.60 mt. Genislik 2.40 mt. Yükseklik 2.35/2.40 mt. Kapasite 24 ton/68 m3 veya 24 ton/80 m3.
• Jumbo tipi 5 dingilli bir treylerin yükleme boyutlari ve kapasitesi: Uzunluk 12.10 mt. veya 13.60 mt. Genislik 2.40 mt. Yükseklik 2.35/2.80 mt. kapasite 24 ton/80 m3 veya 26 ton/90 m3

 

3.3. UÇAKLAR

Uçaklarin yükleme kapasiteleri, uçak tiplerine ve uçagin kargo kapisinin boyutlarina göre degisir.

Hava kargolari genellikle havayolu konteynerlerinde ve paletlerinde nakledilir. Bunlar, yükleme­bosaltma sirasinda, havalimaninda malin transferlerini çabuklastirir ve kolaylastirirlar.

Yaygin olarak kullanilan havayolu paletlerinin ve konteynerlerinin yükleme boyutlari ve kapasiteleri asagidaki gibidir:

­ LD3 Havayolu Konteyneri:

Uzunluk 1.46/1.96 mt. Genislik 2.14 mt. Yükseklik 1.58 mt. Kapasite 1.508 kg/3.8 m3

­ LD7 Havayolu Konteyneri:
Uzunluk 3.07/1.98 mt. Genislik 2.14 mt. Yükseklik 1.58 mt. Kapasite 5.808 kg/10.5 m3

­ Havayolu Paletleri:

Uzunluk 3.18 mt. Genislik 2.44 mt. 5.918 kg kapasite

3.4. KONTEYNERLER:

Malin hasara ugramadan varis noktasina ulasmasi, paketleme giderlerinden tasarruf edilmesi, rahat ve çabuk elleçlemenin getirdigi avantajlar, uluslararasi ticarî tasimada konteyner kullanimini gün geçtikçe artirmaktadir.

Konteynerler; denizyolu ve nehiryolu (suyolu), demiryolu, karayolu tasimalarinda ve bazen de havayolu tasimalarinda kullanilmaktadir.

Konteynerlerin TEU (20 feetlik konteyner) ve FEU (40 feetlik konteyner) olmak üzere 2 degisik tipi ve her iki tipinde "kuru yük", "üstü açik", "flatrack" ve "platform" gibi türleri bulunmaktadir.

­ TEU (20' kuru yük konteyneri) yükleme boyutlari ve kapasitesi:

Uzunluk 5.90 mt. Genislik 2.35 mt. Yükseklik 2.38 mt. Kapasite 221.7 ton/33 m3

­ FEU (40' kuru yükleme konteyneri) yükleme boyutlari ve kapasitesi:
Uzunluk 12.02 mt. Genislik 2.35 mt. Yükseklik 2.38 mt. Kapasite 26.5 ton/67 m3

Bu hususta pratikte karsilasilan en büyük sorun, havayolu sözlesmeleri (airway bills) hariç, ilgili aracin ya da konteynerin yükleme kapasitesinin ölçü birimi üzerindeki tahdittir. Yükleme ordinosinda genellikle m³ üzerinden hesaplama yapilmakta ancak ;

1 m³  ?  330 kg

1 m³  ?  600 kg de olabilmektedir.

Böyle bir durumda ;

a) Ilgili nakliye firmasinin konuya yaklasimi,
b) Destinasyon ülkenin ya da güzergâh ülke(ler)in uyguladigi yol vergileri
(ve istihap haddi üzerinden alinan diger ödemeler) belirleyici olmaktadir.

4. TASIMA FIYATLANDIRMA ILKELERI

Tasima fiyatlandirma esasi; tasima türü, tipi ve araca bagli olarak degismektedir. Nakliyatçi, tasima sözlesmesine dayanarak mali veya paketini göndericiden teslim alarak gönderilene teslim etmekle yükümlü olup, bu isi bir tasima ücreti karsiliginda yapmaktadir.

4.1. DENIZYOLU TASIMALARI FIYAT TARIFELERI

Denizyolu tasimalarinin yogun oldugu bölgelerde sürekli ve düzenli sefer yapan nakliye firmalari ile gemi armatörleri "Konferans tarifeleri" adiyla herhangi bir bölgeye yapilacak veya o bölgeden yüklenecek denizyolu tasimalarinda, sabit tasima ücret tarifeleri uygulamaktadirlar.

a) Genel Kargo Gemileri: Denizyolu tasima ücretleri agirlik/hacim (ton veya m3/weigh or measurement) "hangisi fazla ise" esasina göre saptanmaktadir. Dolayisiyla denizyolu tasimacisi navlun ücretini mallarin toplam agirligina veya toplam hacmine göre talep etme seçenegine sahiptir.

b) Konteyner Gemileri: Konteyner navlun ücretleri, 20' veya 40' kuru yük/üstü açik, platrack/platform tipi konteynerlerin adedi üzerinden hesaplanir. Denizyolu ile yapilan konteyner tasimalarinda agirlik/hacim hesabi kullanilmaz.

c) Ro­Ro Gemileri: Ro­Ro gemilerinde tasinan karayolu treylerlerinin uzunlugu
16.00/16.50 mt. genisligi de 2.50 mt. olan gemide kapladigi uzunlugu (linermeter) esas alinarak hesaplanir. Ro­Ro gemileriyle tasinan denizyolu konteynerlerinin tasima ücretleri 20' veya 40' konteyner basina, genel kargo için tasima ücreti ise agirlik /hacim esasindan hesaplanir.

Denizcilik sektörüne iliskin tasima ücretleri, serbest piyasa kosullarinda olusarak, Subat­Temmuz aylari arasi düsük düzeyde ve Agustos­Ocak arasi yüksek düzeyde seyretmektedir.

4.2. DEMIRYOLU TASIMALARI FIYAT TARIFELERI

Demiryolu tasima ücretleri 100 kg esasi ile 10,15,20 ve 25 tonluk bareme göre saptanmakta ve uluslararasi tasima ücret tarifelerine bagli olarak uygulanmaktadir.

Ayrica 2 dingilli vagonlarda 15 tonluk, 20 tonluk ve 25 tonluk yükler, 4 dingilli vagonlarda ise 20 tonluk ve 25 tonluk yükler için ton basina alinan navlun ücretleri de mevcuttur.

Ülkemizin Avrupa ülkeleri ile yaptigi demiryolu tasimalarinda "B­PO Balkan­Yakin
Dogu Uluslararasi Esya Tarifesi" kullanilmaktadir.

Ortadogu ülkeleri ile yapmakta oldugumuz demiryolu tasimalarinda "CMO Ortadogu
Demiryollari Uluslararasi Tarifesi" kullanilmaktadir.

Rusya Federasyonu ile yapmakta oldugumuz demiryolu tasimalarinda ise "Rusya Federasyonu  Hükümeti'nin 01.02.1998 tarihinde  yürürlüge  giren 1608  sayili Tarife'nin hükümleri" uygulanmaktadir.

4.3. KARAYOLU TASIMALARI FIYAT TARIFELERI

Dis ticaretimizin karayolu nakliyelerinde tasima fiyati, komple araç esasina göre belirlenmekte ve standart bir tasima ücret tarifesi bulunmamaktadir.

Genellikle bir treylerin hacmi, tasidigi agirliktan 3 kat fazladir. Bu nedenle parça yük (qrupaj) tasimalarinda, karayolu tasimacilik ücretleri 3 m3=1 ton veya 1 m=5 m3 esasinda hesaplanir.

Karayolu tasima ücretleri ihracat tasimalarinin yogun oldugu Agustos­Ocak aylarinda, diger aylara nazaran daha yüksek seyretmektedir. Ülkemize karayolu ile yapilan ithalat tasimalarinin ücretleri ise, Avrupa'dan Ortadogu ülkelerine yapilan transit karayolu tasimalarinin yogunluguna göre degismekte ve genellikle Kasim­Aralik aylarinda yükselmektedir.

5. STANDART TASIMA ARAÇ­GEREÇLERI

5.1. KONTEYNER (*)

Boyutlari ve darasi bir örnek olan kaplara "konteyner" adi verilir. Konteyner, tasima sistemini bütünlestirir. Saticidan aliciya kadar kesintisiz bir tasima hizmeti sunulmasina ortam hazirlar ve "kombine" (çoklu) tasimaciliga da (kara+deniz+hava+nehir+demiryolu) olanak tanir.

Konteynerde en ve yükseklik sabit olup, 8 kademdir (244 cm) Boy ise 10,20, 30 ve 40 kadem olarak esasta 4 çesittir. Bununla birlikte, kullanimi az olmasina karsin 5 ve 7 kademlik konteynerler de vardir.

Konteynerlere iliskin belli­basli kavramlari tanimlayacak olursak: dara (tare weigh), konteynerin bos yani yüksüz agirligidir. TEU birimlik parça yük konteynerlerinde, dara yapiminda kullanilan malzemeye bagli olarak 1700 kg ile 2200 kg'ye kadar degisir. Dökmeyük konteynerinde ise dara agirligi 2789 kg'a kadar çikabilmektedir.

Safi yük (payload), konteynere normal kosullarda konulabilen yük miktaridir. Bu miktarin üst siniri "azami yük"(maximum payload) olarak bilinir. TEU (yani 20 kademlik) konteynerde safi yük, konteynerin parçayük veya dökmeyük konteyneri olusuna göre degisir. Parçayük konteynerinde azami yük 18120 kg iken, dökmeyük konteynerinde 1753 kg olabilmektedir.

(*) Prof. Dr. Latif ÇAKICI, "Konteyner" sözcügünün dilimizdeki karsiligi olarak "tasima kabi" deyimini kullanmaktadir.

Konteyner agirligi (gross weigh), konteynerin içindeki yüküyle birlikte agirligidir. Bunun azami yükle olan agirligi ise konteyner azami agirligi (maximum gross weigh) olarak adlandirilir.

Konteyner hacmi (capacity), konteynerin iç hacmi toplamidir. Genellikle m3 olarak gösterilir. "Cuft" olarak da gösterilmektedir.

Konteyner agzi (açikligi) (door dimension), yükleme­bosaltmanin yapilacagi açikligin (kapinin) boyutlaridir. Yüklüklerde yükün alinip verilmesine elverisli en az bir açiklik bulundurulmak durumundadir. Konteynerin ön veya arka yüzünde açilan kapilarin konteynerin iç kesidine esit genisligi olacaktir. Böylesi kapilarin genisligi 228.6 cm, yüksekligi de 213.4 cm olacaktir. Ancak yüksekligi 8 kadem olan 1AA (yani 40'lik) konteynerde kapi (açiklik) genisligi ayni (228.6 cm) iken, yüksekligi 226.1 cm olacaktir.

Konteyner yüklükleri, çelik,  alüminyum, kontrplak, fiberglas veya bunlarin karisimindan üretilmis malzemelerden yapilir ve yapim malzemesinin seçiminde yüklügün kullanim amaci ön planda gelmektedir. Yüklükler temelde 4 çesittir:

a) Parçayük (kirkanbar) konteyneri, ambalajli yüklerin tasinmasinda kullanilir. Bazilarinin üstü açiktir, bazilarinda bir uçta kapi bulunur, bazilarinin hem üstü hem de yanlari açiktir. Bazi yüklükler ise havalandirma tertibatli olabilmektedir.

b) Dökmeyük konteyneri, dökmeyüklerin tasinmasinda kullanilir. Sivi dökmeyük için olanlari tank biçimindedir. Kuru dökmeyük için olanlari ise parçayük konteyneri biçimlidir. Ancak, dara agirligi ve konteyner agirliginda farkliliklar sözkonusudur.

c) Frigofrik konteyner, sogutulmus (ya da dondurulmus) yüklerin tasinmasina elverislidir.  Yalitimli olan bu türler, sefer sirasinda  tasiyicinin devresinden yararlanarak sogutma islevini sürdürürler. Yalitim nedeniyle frigofrik konteynerlerin iç hacimleri parçayük konteynerine göre %10 daha az olur. (Örnegin 40'lik bir parçayük konteyneri 60.5 m3 hacminde iken yine 40'lik frigofrik konteyner 56.8 m3'tür.) Konteyner yalitimi, yalitimin         kalitesine  göre  degismekle birlikte, konteynerdeki isiyi 5 ila 15 saat koruyabilecek elverisliliktedir. Yalitim malzemesi olarak da cam yünü, mantar, köpük ve fiberglas kullanilmaktadir. Yalitma düzeni,
+20 ile ­30 C arasindaki isinin korunmasina uygundur.

d) Özel amaçli konteyner ise, belli bir amaca yönelik olarak yapilmis (evcil hayvan konteyneri gibi) konteynerdir.

Konteynere, boyutlari ve agirliklari farkli çesitli yükler yüklenebilmektedir. Yüklerde agirlik ve hacim arasindaki iliski, istif faktörü (stowage factor) (st.f.) ile saglanir (*).

Istif faktörü, 1 ton yükün kapladigi hacimdir. Uygulamada bu hacim kadem­küp (cuft) veya metreküp (cum) olarak ifade edilir. Buna göre, istif faktörü 50 olan bir yük, tonu 50 cuft yer kaplayan yük demektir. Bu yükün m3 cinsinden gereksindirdigi hacim, 1.4 cum'dur.

Istif faktörü (katsayisi) büyüdükçe yükün birim agirliginin (yani tonunun) kapladigi hacim de büyür, tersine durumda da küçülür. Dolayisiyle, hafif ve hacimli yüklerin istif katsayisi büyük olur; yük agirlastikça bu katsayi küçülür. Örnek vermek gerekirse, demir cevherinin (dökme) istif faktörüdür.** Buna karsilik pamugun istif
faktörü (balya) de 135'tir. Buna göre, demir cevheri ile yüklenecek bir konteyner, agirligini aldigi halde içinde bos hacim kalir; ayni konteynere pamuk yüklendiginde ise, konteyner hacmini aldigi halde agirlik yönünden tam yüke ulasamaz.

5.2. SAT

Sat (veya layter), bir yüzer yapidir. Bu araç, saticinin iskelesinde veya limanda yüklenir; buradan tasinacagi gemiye (lash) çekilir; sat gemisi de yüklü sati yükleyerek alicinin limanina götürür. Sat, alicinin limaninda suya birakilir.

Satlar degisik kapasitede yapilmaktadir. Ancak iç sularda seyreden araçlar daha çok
9.5 m'lik boyutta tercih edilmektedir.

5.3. TREYLER

RO/RO tasimaciliginda kullanilan tekerlekli araçlardir. Liman ve karayollari bu araçlarin temel kullanim yerleridir. RO/RO gemilerinde degisik türde bir treyler kullanilir. Bazi türleri salt gemiye bagimli çalisir; yani yüke elleçleme görevi görür. Hizmet alani da gemi ve terminalle sinirlidir. Bu tür treylerlere liman treyleri denir.

Bazi treyler türleri ise gemiye yük (yani tasit) olarak girer; bosaltma limaninda bir çekiciye baglanarak (veya gemiye yüklendigi çekicisiyle) alicinin deposuna gönderilir. Bu tür treylerlere karayolu treyleri denir.

5.4. PALET

Yükü birimlestirmede kullanilan standart tavalardir. Yükler bu tavalara istiflenir ve ambalajlanir. Böylelikle de tasinmaya hazir hale getirilir. Palet, tasima zincirinin hemen her halkasinda kullanilmaktadir. Kullanimi alicinin deposunda baslamakta; kamyonda, nehir layterinde, trende, limanda (antrepoda ve rihtimda) gemide devam etmektedir. Palet, birbirine baglanmis iki palet izgarasindan olusur. Palet izgaralari arasinda fork­lift çatallarinin girebilecegi kadar açiklik birakilmistir. Bu bosluk 10 cm'dir. Paletlerin vasfi (tahta, plastik vb.) ile ilgili olarak degisik ülkelerin (sihhi) mevzuatlarindan kaynaklanan farkliliklar olabilir, bu hususla ilgili olarak nakliyatçinin ve (ilgili ithalatçi ve/veya müsavirliklerimiz araciligi ile) ihracatçinin haberdar olmasi gerekmektedir.

6. PAKETLEME

Esasen 1980 yilina ait Uluslararasi Satim Sözlesmeleri Hakkinda BM Sözlesmesi’nin
35/1 ve 35/2­b maddeleri, ambalaj mükellefiyetini saticiya (ihracatçiya) yüklemistir ; buna göre satici, cinsine göre esyayi paketlemeden sevk edebilecegi gibi, alicisina hasara ugramadan ulasmasi için esyayi uygun malzeme ile paketlemekle yükümlüdür.

Alici esyanin cinsine ve tasima aracina uygun paketlenmesini saticidan isteyebilir ve paketleme tipini satis sözlesmesinde ve akreditifde sart olarak belirtebilir.

Denizyolu tasimalarinda, paketlemenin denize dayanikli tipte (Seaworth Packing)
olmasi gerekmektedir.

Denizyolu ve karayolu tasimalarinda aktarmali veya karma tasima yapilmasi halinde paketlemenin birkaç elleçlemeye (Multiple Handling) uygun olmasini alici talep edebilir.

Havayolu tasimalarinda paketlemenin; tasima ücretinin kilo bazinda ödendigi gözönüne alinarak, hafif malzeme ile yapilmasina dikkat edilmelidir.

Paketleme ebadinin demiryolu, karayolu ve havayolu  tasima araçlarinin ve konteynerlerin yükleme ebadina uygun olarak yapilmasi, tasima ücretlerinden tasarruf edilmesini saglayacaktir.

Diger bir deyisle; denizyolu tasimalarinda paket edabidin geminin ambar ebadina; demiryolu tasimalarinda paketleme ebadinin eninin ve yüksekliginin 2.70 mt.yi ve uzunlugunun 12.50/18.30 mt.yi geçmemesine dikkat edilmelidir.

Karayolu tasimalarinda, paketleme ebadi eninin ve yüksekliginin 2.30/2.40 mt.yi ve uzunlugunun 13.60 mt.yi geçmemesi, havayolu araçlarinda paketleme ebadinin uçagin kapisindan girebilecek ve havayolu palet ve konteynerlerine yüklenebilecek ebatta olmasi gerekmektedir.

Demiryolu ve karayolu tasimalarinda, araçlarin yükleme ebadini geçer esyalar Gabari Taskini (Out of Gauge) olarak, özel tasima iznini gerektirmekte ve tasima ücretleri normal ücretlerin çok üstünde olusmaktadir.

Ilaveten paketleme faaliyeti özellikle 1/95 sayili Ortaklik Konseyi karariyla Türkiye ile Avrupa Birligi arasinda tesis edilen Gümrük Birligi ve bu çerçevede imzalanan serbest ticaret anlasmalari ile daha da önem kazanmistir. Dahilde Isleme Rejimi kapsaminda yapilan ihracatta, üçüncü ülkelerden (OGT / Ortak Gümrük Tarifesi’ne dahil olmayan ülkeler) ithal edilen mallarin nihai ürün olarak ihracinda ya da Pan – Avrupa Mense Kümülasyonu (PAMK) çerçevesinde nihai  ürünün  orijinini degistirecek biçimde girdi olarak kullanilan nihai ürünlerin Türk mallari ile birlikte sevkedildigi hallerde, bahse konu mallarin paketlemesinin ATR (ya da EURO) belgeleri esliginde ayri ayri yapilmasi, ihracatçilarin OGT kapsamindaki ülkelerin gümrüklerinde sikinti çekmelerini önleyecektir.

7. DOGRUDAN VE KARMA TASIMALAR

Dis ticaret konusu esyanin nakliyesi, saticinin, yükledigi yerden alicinin talep ettigi bosaltma yerine kadar ayni araçla yapilabilecegi gibi araç degistirerek de yapilabilir. Her iki halde de kullanilan tasima sözlesmesi türü ayri olmaktadir.

7.1. DOGRUDAN TASIMA (DIRECT TRANSPORT)

Saticinin tasima sözlesmesine dayanarak nakliyeciye teslim ettigi esyanin, ayni tasima araciyla alicisinin belirttigi varis yerine kadar aktarma edilmeden tasinmasi, dogrudan tasima konusunu olusturur.

Alici, esyanin dogrudan yani aktarmasiz tasinacagini, satis sözlesmesinde veya akreditifte belirtmekle ve satici da buna uymakla yükümlüdür.

Nakliyecinin, tasima senedinde esyayi, saticisindan teslim aldigi noktadan alicisina teslim edecegi noktaya kadar, dogrudan tasiyacagini belirtmesi gerekmektedir.

Tasima senedinde, tasima türü ve adi belirtilen araç ancak zorlayici nedenlerden
(forcemajor) esyayi varis yerinden baska bir yere bosaltabilir.

7.2. KARMA TASIMA (COMBINED TRANSP ORT)

Nakliyecinin, tasima sözlesmesinde, teslim aldigi esyayi alicisina kadar tasimasi sirasinda araç adini veya türünü degistirmek ve dolayisiyla aktarma ederek tasiyacagini açikca belirttigi halleri, karma tasima olarak adlandirilir.

Alici, satin aldigi esyanin aktarma edilerek tasinacagini satis sözlesmesinde veya akreditifte belirtmekle yükümlüdür.

Nakliyecinin, tasima senedinde esyayi, hangi noktada aktarma edecegini ve aktarma edildikten sonra hangi tasima türü ile tasiyacagini ve eger biliniyorsa aracin adini, tasima sözlesmesinde belirtmesi gerekmektedir.

Karma tasimalarda, genel tasima sözlesmeleri kullanildigi gibi, genellikle FIATA Negotiable Combined Transport Bill of Lading­FIATA Görüsülebilir Karma Tasima Konsimentosu da kullanilabilmektedir.

8. TASIYICININ VE SEVK IYATÇ ININ SOR UM LULUKLARI

Tasiyici, nakliye sirasinda gözetimi altinda bulunan esyayi veya paketini yolculuk boyunca korumakla sorumludur. Esyada veya paketinde herhangi bir hasar ya da zayi (kayip) meydana gelmesi durumunda tasimacilarin yükümlülükleri ulusal ticaret yasalari ile düzenlenir.

8.1. TASIYICININ ESYAYI KORUMA YÜKÜMLÜLÜGÜ

Tasima sözlesmesi uyarinca, tasimaci mali bütün tasima süresince korumayi ve bunlari devraldigi biçimde teslim etmeyi taahhüt eder.

a) Zayi: Tasimacinin mali veya paketini teslim aldiktan sonra, ticarî teamüllere ve uluslararasi kurallara göre süresinde alicisina teslim edemeyecek durumda olmasi hali, malin tam ziyana ugramasidir.

Malin yanmasi, kaybolmasi, çalinmasi, yetkili makamlarca el konulmasi, yanlislikla alicidan baskasina teslim edilmesi ziyan halleridir. Malin tüm degerini kaybedecek derecede hasara ugramasi halleri de zayidir. Tasinan malin tamami ziyana ugrayabilecegi gibi, sadece bir kisminin alicisina teslim edilmemesi de, teslim edilmeyen kisim için zayi sayilmaktadir.

b) Hasar: Nakliyecinin tasidigi malin meydana gelen ve malin degerinin azalmasina neden olan her türlü maddi kötülesme hasar olarak tanimlanir.

8.2. TASIYICININ MALI BELLI SÜREDE TASIMA BORCU:

Nakliyeci, teslim aldigi malin tasima sözlesmesinde veya ticarî teamüllerde veyahut uluslararasi kurallarda belirtilen bir süre zarfinda tasiyarak gönderilene teslim etmekle yükümlüdür.

Tasimanin, tasima sözlesmesindeki, ticarî teamüllerdeki veya uluslararasi kurallardaki süreler içinde sonuçlandirilmamasi halinde nakliyeci, üstlendigi borcu zamaninda yerine getirmemis olmaktadir.

8.3. TASIYICININ TALIMATLARA UYMA BORCU

Nakliyeci, mali koruma ve süresinde tasima borcunun yanisira tasima sözlesmesinde belirtilen, ticarî teamül olarak bilinen veya uluslararasi kurallarda belirtilen hususlara da uymakla yükümlüdür.

a) Gönderenin Talimatlarina Uyma Borcu: Gönderen, tasimanin devami sirasinda nakliyeciye; gönderilenin degistirilmesini, varis yerinin degistirilmesini, malin kendisine iadesini veya malin belli bir depoda kendi emrinde bekletilmesini veyahut tasima senedi üzerinde bazi degisiklikler yapilmasinin talebi gibi talimatlar verebilir. Nakliyeci, gönderinin talimatlarina uymakla yükümlüdür.

b) Gönderilenin Talimatlarina Uyma Borcu: Nakliyeci, mali tasima sözlesmesinde belirtilen varis yerine getirdigi andan itibaren gönderilenin, mali kendisinden baskasina teslim veya baska bir varis yerine teslim gibi, talimatlarina uygun hareket etmekle yükümlüdür.
8.4. TASIYICININ IHBAR BORCU:

Tasiyici, tasimanin baslamasini veya devam etmesini engelleyen bir durumun ortaya çikmasi veya gönderilene teslimini engelleyen bir durumun ortaya çikmasi halinde tasima sözlesmesini yerine getirmedigini belirterek gönderene ve gönderilene, bu durumu bildirmekle yükümlüdür.
8.5. ARA TASIYICIL ARDAN DOLAYI TASIYICININ SORUMLULUGU Tasimaci tasimayi kendisi gerçeklestirebilecegi gibi, tasima sirasinda yardimcilarini
ve ara tasiyicilari da tasima ile görevlendirebilir. Tasiyicinin yardimcilarinin, tasimada kullandigi kisilerin ve ara tasiyicilarin fiil ve kusurlarindan dolayi ortaya çikan sorumluluk, tasima sözlesmesinde belirtilen nakliyecinin kendi kusurudur.

8.6. TASIYICININ TAZMINAT ÖDEMESI DURUM U

Nakliyeci tasima sirasinda malin kayba veya hasara ugramasindan ya da gönderilene geç teslim edilmesinden dogan zarari tazmin etmekle yükümlüdür.

a) Kayip ve Hasar Durumunda Ödenecek Tazminat: Malin, nakliyeciye teslim edilmesinden sonra kayma (ziyana) ve hasara ugramasi durumunda tazminatin, mal degeri tasima sözlesmesinde belirtilmis ise bu deger üzerinden, belirtilmemis ise teslim yerindeki piyasa degeri üzerinden veya ticarî faturasinda belirtilen degeri üzerinden ödenmesi gerekmektedir.

b) Gecikme Dolayisiyle Ödenecek Tazminat: Malin, tasima sözlesmesinde kararlastirilan veya ticarî teamüle ya da uluslararasi kurallara uymayan süre içinde alicisina gecikmeli teslimi dolayisiyle ödenecek tazminat, tasima ücretinden kismen veya tamamen düsülerek ödenmekle beraber, nakliyeci gecikmeden dogan zarar ve ziyandan sorumludur.

8.7. TASIYICININ SORUMLULUGU SIGORTASI

Tasiyici, tasima sirasinda esyanin zayi veya hasara ugramasindan veya geç tesliminden dogan zarari sigorta sirketlerine "Tasiyicinin Sorumlulugu Sigortasi"ni yaptirarak teminat altina aldirabilir.

Tasiyicinin sorumlulugundan dogan ödeme yükümlülügü ayrica uluslararasi anlasmalarla da belirlenmistir.

Denizyolu tasimalarinda her deniz  konsimentosunun arkasinda tasiyicinin sorumlulugu belirtilmistir. Bu sorumluluk genellikle beher kap basina 500.­ USD civarindadir. Ayrica denizyolu tasiyicilari aldiklari riski "P and I Club Insurance" adli bir kurulusa sigorta ettirerek teminat altina almaktadirlar.
Demiryolu tasimalarinda, CIM anlasmasina göre tasidigi beher KG. için 17.­ SDR'dir. Karayolu tasimalarinda, CMR Konvansiyonuna göre tasidigi beher Kg. için 8.33
SDR'dir.

CMR sigortalari konusuna çalismanin son bölümünde daha ayrintili deginilmistir.Havayolu tasimalarinda tasiyicinin mesuliyeti 1955 tarihli Lahey Anlasmasinda beher kg için 20.­ USD olarak belirlenmistir.

8.8. TASIYANIN SORUMLULUGUNU ORTADAN KALDIRAN HALLER

Tasiyanin sorumlulugu konusunda buraya kadar belirtilenlerden anlasilacagi üzere
tasiyanin sorumlulugu navlun sözlesmesi ile tasiyana yüklenen yükümlülüklerin ihlali hallerinde, yani tasiyana yöneltilebilir bir kusurun varligi halinde sözkonusudur. Bundan dolayi tasiyan, kusuru bulunmayan nedenlerden ileri gelen zararlardan sorumlu degildir. Bu hallerden büyük kismi sorumlulugu ortadan kaldiran birer mücbir (zorlayici) sebep olarak ortaya çikar. Diger bir kisim ise, yükle ilgili diger kisilerin (yani yükleyenin veya yükün sahibi ile yardimcilarin) kusuru sözkonusu olan durumlardir. Türk Ticaret Kanunu'nun 1063. maddesinde sayilan bu hallerin varligi durumunda tasiyanin sorumsuzlugu asil olarak kabul edilmis ve yükle ilgili kisilere tasiyana yöneltilebilecek kusurun kanitlanmasi külfeti yüklenmistir. Bu nedenle kendi kusuru disindaki yangin ve geminin teknik yönetimindeki kusur hallerindeki "muhtemel sorumsuzluk" durumlari su biçimde siralanabilir:

a) Denizin veya gemi isletmesine elverisli diger sularin tehlike ve kazalari (Firtina, kötü deniz ve hava kosullari., dalgalar, siste yatma, gemiye deniz suyu girmesi, kaya ve kum tepeciklerine çarpma, karaya oturma vb.)

b) Savas olaylari, karisiklik ve ayaklanmalar, kamu düsmanlarinin hareketleri, yetkili makamlarin emirleri veya  karantina sinirlamalari, terörist eylemler, deniz korsanlarinin müdahaleleri, zoralim, millilestirme islemleri de bu kapsam içerisinde yer almaktadir.

c) Mahkemelerin el koyma kararlari, gemi ve yüke yönelik her türlü haciz, zoralim, elkoyma kararlari bu niteliktedir.

d) Grev, lokavt ve diger çalisma engelleri. Bunlarin sorumsuzluk hali olmasi için sözlesmenin yerine getirilmesine engel olusturacak boyutta olmasi ve tasiyanin kusurundan dogmamis olmasi gerekmektedir.

e) Yükletenin veya yükün sahibiyle acentenin veya temsilcisinin hareket veya ihmalleri.

f) Denizde can ve mal kurtarma girisimi

g) Hacim ve tarti itibariyle kendiliginden eksilme (fire) veya malin gizli ayiplari ya da malin kendisine özgü cins ve niteligi. Yükte meydana gelen eksilmenin fire olarak kabul   edilebilmesi için bunun kendiliginden olmasi gereklidir. Uygulamada standardizasyonun saglanabilmesi için fire konusunda çesitli yükler bakimindan sabit fire oranlar belirlenmistir; bu belirlemenin  yapilmamis oldugu durumlarda mahkemeler bu boslugu doldurmaktadir.

h) Malin cins veya kiymetinin konismentoda yanlis gösterilmesine tasitan veya yükletenin bilerek (kasten) neden olmalari halinde, tasiyan her türlü sorumluluktan kurtulur.

9. NAKLIYAT ILE ILGILI BELGELER

En temel iki belge olan “ticarî fatura” (Bkz.:Ek:2) ve “gümrük beyannamesi”
(Bkz.:Ek: 5) ilaveten tasima sekline göre degismektedir.

9.1. DENIZ TASIMACILIG INDA:Deniz tasimaciliginda kullanilan baslica belgeler sunlardir:

9.1.1. (Deniz) K onismento(su) (B/L) (Bill of Lad ing): Konismento, tasima amaciyla yükün gemice teslim alindigini gösteren bir belgedir. O nedenle "teslim alma belgesi" de denebilir.  Bu belge ile yük üzerinde tasima hizmetinden dogan hak ve sorumluluklar tasiyana geçer. Dolayisiyle konismentoda tasima, teslim alma ve teslim etme kosullari bulunur. Konismento “kiymetli evrak” hükmünü haiz bir belgedir.

Konismentonun özellikleri sunlardir:

­ Tasiyan yönünden bir alindidir.
­ Yükleyici ile tasiyan arasinda bir sözlesme yapildiginin kanitidir (dayanagidir).
­ Kiymetli evrak (negotiable document) niteligindedir. Yük tasinirken bile konismento ile degistirebilir; yani alinip satilabilir.

Konismento, tasiyan ve tasitana­gerektiginde üçüncü kisilere­uygulamada kolayliklar saglayacak bazi bilgiler içerir. Bunlar:

­ yükleyicinin adi ve unvani
­ tasitin (geminin) adi
­ yükün nitelikleri (marka, içerik, agirlik, hacim vb.)
­ yükleme limani
­ bosaltma limani
­ navlun (ödenme yeri ve biçimi)
­ alicinin adi, unvani
­ Konismento numarasi
­ düzenlenis tarihi ve kopya sayisi
­ kaptan ya da acentenin imzasi ve tarihi(Bu belgenin bir örnegini görmek için bakiniz
Ek:3)

Konismentolar degisik türlerde olabilmektedir. Bunlari kisaca basliklar halinde taniyacak olursak:

a) Dogru Konismento: Malin aliciya teslim edilene kadar sayica birden çok tasiyanla tasima hizmetine tabi tutulmasidir.

b) Kirli Konismento: Serh düsülmüs konismentodur. Malin "görünürde iyi" durumda teslim alinmamasi halinde sözkonusu olur. Yükleten (tasitan) kirli konismentoyu yeglemez. Çünkü böylesi bir konismentoyla ne yükün diger kisilere devri olanaklidir, ne yükleten parasini bankadan alabilir ne de yükü kolayca sigorta ettirebilir.

Böyle bir durumda, yükleten genellikle temiz konismento karsiliginda tasiyan teminat mektubu (letter of indemnity) verir. Bu mektupla yükleten, tasiyani ve gemi kaptanini serhli konismentoya yol açan nedenlerin doguracagi rikizolardan ve yasal sorumluklardan arindirdigina garanti verir. Uygulamada, yükletenin gemi bulamadigi buna karsin akreditifin yanma kertesine geldigi durumlar çokça gözlenir. Böylesi bir durumda yükleten malini sigortalattirip tasiyana teslim edebilir. Yükün donatanin gözetiminde teslim edildigini göstermek amaciyla düzenlenmis konismento sundurma (tesellüm) konismentosu adini alir.

c) Sundurma (Tesellüm) Konismentosu: Bu konismento, yükün tasiyanin gümrük antreposunda ya da tesellümünde oldugunu gösterir. Yük gemiye yüklenmemistir. Bu konismentoda  genellikle  "in apparent  good  order and condition" deyimi bulunur.Gemiye yüklenmis oldugunu belirten bir deyim konismentoda yer almaz. Mal gemiye yüklendiginde ise kesilen konismentoya "shipped in apparent good order and condition" deyimi düsülür.

d) Aktarma Konismentosu: Tasiyanin bir limana dogrudan servisi olmamasi durumunda yakin ya da dolaydaki bir limana yükün aktarilarak baska bir gemiyle varma limanina götürülecegini belirten konismentodur.

9.1.2. Yükleme Ordinosu (Mate's Receipt): Yükün gemiye yüklenmek üzere teslim alindigini belirleyen makbuzdur. Yükleme öncesinde yükleyiciye verilir. Yük, gemiye yüklendikten sonra konismentoyla degistirilir. Bir tür güvence belgesidir.

9.1.3. Delivery Order : Tek konismentoyla tasinan parsiyel (yani birden çok alicisi olan) yüklerde alicilari belirlemek için düzenlenir. Kiymetli evrak niteligi yoktur.

9.1.4. Manifesto (Manifest): Geminin varis limanlarina göre, gemideki yükün tüm özelliklerinin yazildigi bir dökümandir. Yükleme limanindaki acente tarafindan, konismento içerigine göre hazirlanir.

9.1.5. Navlun Mukavelesi (Charter Party=C/P): Bir malin iki liman arasinda tasinmasi hazirlanmis sözlesmedir. Yük, bu anlasma esaslarina göre tasinir. C/P'de bir tarafta kiraci, diger tarafta armatör yer alir. Navlun mukavelesi, tasima ile ilgili tüm kosullari içerir.

9.2. KARAYOLU TASIMACILIGINDA

a) Ihraci Standar da Tabi ürünler

Ihraç konusu mallarin zorunlu standartlara uygun olup olmadiklarini gösteren belgedir. Dis Ticaret Müstesarligi­Dis Ticarette Standardizasyon Genel Müdürlügü'ne bagli Dis Ticarette Standardizasyon Denetmenliklerinden "Standart Kontrol Belgesi" alinir.
Uluslararasi Gözetim Sirketlerine Hazirlanan Rapor ve Belgeler:

Gözetim sirketleri, gözetime konu mallarin kalitesinin, miktarlarinin, döviz kuru ve malî sartlar da dahil olmak üzere fiyatinin ve/veya gümrük siniflandirmasinin dogrulugunun saptanmasi ile ilgili her türlü konuda rapor ve belge vermektedirler.

Özetle malin incelenmesinin ve kalite kontrolünün, bagimsiz ve taninmis bir kontrol/gözetim sirketine yapilarak belgelenmesidir.

b) Uluslararasi Orijin ve Bitki Saglik Sertifikasi­Phytosanitary Certificate

Bitki ve bitkisel ürün ihracatçisinin, satacagi ürünlerde hastalik, zararli maddeler ve ilaç  kalintilarinin bulunmadigini gösterir "Uluslararasi Orijin ve Bitki Saglik Sertifikasi" adli belgeyi temin etmesi gerekmektedir. Konu ile muhatap kurum, Tarim ve Köyisleri Bakanligi, Tarim Il Müdürlükleridir.

Ihracatçi, bu belgeyi temin etmek için, Tarim ve Köyisleri Bakanligi Ankara Il Müdürlügü Bitki Koruma Subesi'nden Zirai Karantina Servisi Bitki Ihraç Dilekçesinin bir örnegi ve teknik yardim ücretinin yatirildigina dair makbuz ile müracaat etmekte ve böylece islemi baslatmaktadir.

Ihracatçinin basvurusu üzerine, Tarim Il Müdürlüklerinden kontrolör alinarak ürünün götürülmeye en müsait oldugu yerde bitki sagligi açisindan kontrolü yapilir. Kontrolör belgeyi tanzim ederek imzalar. Ortadogu ve Körfez ülkeleri, bu belgenin ayrica Koruma ve Kontrol Genel Müdürlügü, Disisleri Bakanligi ve kendi Büyükelçilikleri tarafindan da tasdiklenmesini istemektedirler. Bunun yanisira, alici ülkelerin istekleri dogrultusunda yapilan laboratuvar analiz raporlari da bu belgeye eklenmektedir.

Bu uygulamanin uluslararasi geçerliligi olmasi nedeniyle Bitki Saglik Sertifikasi önemli bir belgedir.Bu belgenin ihracat sirasinda Gümrük Idarelerine ibrazi zorunludur.

c) Hayvansal Ürünlere Iliskin Saglik Raporu (Health Certificate for Animal Export)

Canli hayvan, hayvansal maddeler ve deniz ürünlerinin ihraç edilmesi için bu maddelerin saglikli olduguna dair  Tarim Il Müdürlükleri tarafindan verilmis bir belgedir. Ayrica sözkonusu ürünler ile ilgili yedi ayri belge bulunmakta olup herbiri için de yetkili kurum Tarim Il Müdürlükleridir.

d) Mense Sahadetnamesi (Certificate of Origin)

Malin Türkiye'de yapildigini veya menseinin Türkiye oldugunu belirtmek amaciyla Ticaret Odalari tarafindan verilen bir belgedir.

 

ABC Formu

Ticaret Odasi tarafindan tasdiklenmektedir. Üç nüsha halinde düzenlenir ve C Formu ihracatçi tarafindan imzalanarak yerel odada kalip, diger iki nüsha (A,B) onayi müteakip ihracatçiya verilir.

Özel Mense Sahadetnamesi:

Genellestirilmis Preferanslar Sisteminin sagladigi tavizli gümrük oranlarindan yararlanilmasi için preferans taniyan ülkelere yapilacak ihracatta özel bir mense sahadetnamesi düzenlenmesi gerekmektedir.

Ülkemiz bu sistem çerçevesinde ABD, Avustralya, Kanada, Japonya, Yeni Zelanda, Rusya Federasyonu preferanslarindan yararlanmaktadir.

Tavizlerden yararlanilabilmesi için ihracatin ilgili ülkelerden birine yapilmasi ve malin o ülkenin taviz tanidigi GSP listesinde ismen yer almasi gerekmektedir. Belgenin taniminda aranacak en önemli konu mense kriteridir. 4 nüsha olarak eksiksiz ve usulüne uygun olarak doldurulan özel mense sahadetnameleri odalarca beyan tasdiki islemine tabi olmaktadir. Odalarca düzenlenmesinden sonra bir yazi ekinde Dis Ticaret Müstesarligi'na ve Bölge Müdürlügüne gönderilmektedir. Buralardan da alinan onaydan sonra iki örnegi ihracatçiya geri verilmektedir. Rusya Federasyonu'na GSP kapsaminda yapilan ihracatta mense sehadetnamesinin DTM (Anlasmalar Genel Müdürlügü) tarafindan 23 nolu kase ile onaylatilmasi gerekmektedir.

Avusturalya ve Yeni Zelanda için resmi tasdik gerekmemektedir.

GATT Mense Sahadetnamesi:

GATT'a bildirilmis Ticaret Odalari tarafindan tanzim edilen bir belgedir.

e) Radyasyon Belgesi Türkiye Atom Enerji Kurumu tarafindan verilen ve ürünlerinin radyasyon açisindan herhangi bir tehlike teskil edip etmedigini gösteren belgedir.

f) ATA Karnesi

Bu karne yurt disinda mallarin tanitimi amaciyla yolcu beraberi veya kargo olarak gönderilen malin gümrük vergisine tabi olmadan geçici kabulüne imkan sagliyan bir belgedir. Odalar Birligi tarafindan verilir.

g) Helal Belgesi:
Islam Ülkelerinin yaptiklari et ithalatinda alicilar tarafindan talep edilen bir belge olup, hayvan kesimlerinin yapildigi mahalli müftülüklerce düzenlenir.

h) Analiz Raporu Gerektiren Ürünler

Hali Ekspertiz Raporu, Hediyelik Esya Ihracatinda Ekspertiz Raporu, Lüle tasi, pipo ihracatinda Ekspertiz Raporu için ihracatçi bagli bulundugu Oda'ya basvurmalidir.

i) Imalatçinin Analiz Belgesi

Kimyevi maddeler vb. analiz gerektiren mallarin formüllerindeki elemanlarin isimlerini ve oranlarini gösteren bir belgedir.

i) Karayolu Tasima Senedi

Kamyonla yapilan  tasimalarda  uluslararasi CMR (Convention Merchandieses Routier) Anlasmasi geregince düzenlenen bir tasima senedidir. j) Tir Karnesi TOBB tarafindan verilmektedir. C2 yetki belgesine sahip sirketin C2 belgesine ibraz edip ortaklari hakkinda bilgi ve banka referanslarini sunarak uygun görüldügü takdirde bu belge alinir.

k) Dolasim Belgeler i (Movement Certificate)

AB ile Türkiye arasindaki ticarette ATR.1 ve ATR.3 olarak kullanilan dolasim belgeleri, Gümrük Birligi Anlasmasi imzalandiktan sonra sadece ATR olarak kullanilmaya baslanmistir ve ATR.3 Belgesi kullanimdan kaldirilmistir. Avrupa Birligine yapilan ihracatta, mallarin Katma Protokolü geregince tavizli gümrük indiriminden yararlanilmasi amaciyla ATR Dolasim Belgesinin ihracatçi ülke yetkilileri tarafindan düzenlenip gümrük idarelerince vize edilmesi öngörülmektedir. Ihracatçi, bagli bulundugu odadan aldigi ATR Belgesini eksiksiz ve tam olarak doldurmali ve odaya onaylatmalidir . Bes nüsha olarak doldurulan Dolasim Belgesine;

* 1 Adet Fatura Sureti
* Dilekçe eklenmektedir.

Dolasim Belgesinin yesil renkte zemini olan ilk nüshalari ihracatçiya verilmektedir. Beyaz renkli olan nüsha ise Gümrük Idaresinde kalmaktadir. Diger 2 nüsha da fiili ihracati takibeden ilk isgünü içinde Gümrük Idaresince ilgili odaya gönderilmektedir.Ayrica, Türkiye'nin Avrupa Birligi ile demir çelik ürünlerinde (AKÇT ürünleri) parafe ettigi Serbest Ticaret Anlasmasi kapsami ürünlerin ihracatinda EUR­1 Belgesinin düzenlenmesi gerekmektedir.

l) Hamule Senedi­Semere Senedi (CM R)­Tasima Senedi

Karayollari tasimasinda konsimento olarak tanimlanmaktadir. Hukuki bir belge niteligini tasiyan bu akit alici tarafindan tasdik edildikten sonra saticiya ibraz edilir.

m) Konsolosluk Fatura si
Yabanci bir ülkeye sevkedilen mallar için düzenlenen ve menseinin belgelenmesini saglamak üzere malin gönderilecegi ülkenin konsoloslugunca onaylanan bir belgedir.

n) Tasdikli Fatura

Ihracatçi tarafindan ithalatçinin ülkesinin konsolosluguna onaylattirilan  ticarî faturadir.

o) Gümrük Uygunlu k Belgesi

Gümrük idareleri tarafindan verilen bu belge olmadan TIR karnesi alinamaz. Gümrüklü bir malin uygun bir arabayla tasindigini göstermektedir. Arabanin orijinal resimleri çekilmistir. Bu orijinal durumundan farkli yapilari içeriyorsa düzeltilmesi istenir.

ö) Ekspertiz Rapor u

Gümrük idareleri, mallarin degeri ve miktari üzerinde tereddüte düsülmesi halinde Odalarin tekrar incelemesini isteyebilir. Odalarin hazirlayacaklari bu rapora ekspertiz raporu denir.

p) Faturalar (invoices)

Gönderilen malin evsaf, cins ve miktari ile degerini gösteren ve ihracat islemlerinde konvertibl döviz üzerinden satici tarafindan düzenlenen bir belgedir.  (Proforma Fatura, Ticarî Fatura, Navlun Faturasi vb.)

r ) Spesifikasyon Belgesi

Mallarin niteligi ve miktarinin yanisira mallarin birim fiyatlari da ayri ayri gösterilmis ise, bu belgeye spesifikasyon belgesi denir.

s) Çeki Listesi

Malin, fatura ve konismento'da yazili miktarinin detayli bir sekilde belirtilmesini teminen düzenlenen belgeye çeki listesi denir.

s) Koli Listesi

Ihraç edilecek mallarin miktarlari, fiyatlari ve konteynerlerin ihtiva ettigi ambalajlarin adetlerini belirten listedir.

t) Karayolu Manifestosu (Bill of lading)

TIR Karnesi, Hamule Senedi Karayolu ve Demiryolu ile yapilacak nakliyatlarda bu manifesto düzenlenmektedir. Tasimanin seklini ve özelliklerini gösteren bir belgedir.

u) EURO­1

Türkiye ile EFTA ülkeleri arasinda mevcut olan Serbest Ticaret Anlasmasi geregi, EUR.I. Belgeleri, EFTA üyesi ülkelere ( Isviçre, Norveç, Izlanda ve Lihtenstayn) yapilan ihracatta aranan belgedir. Bu belge, TOBB­ Türkiye Odalar ve Borsalar Birligi'ne bagli ihracatçinin üyesi oldugu Oda'larca tasdiklenmektedir. Bu belgenin temininde basvuru ve onay mercii ihracatçinin bagli bulundugu Oda'dir. Önce EUR.I. formu temin edilerek doldurulur ve buna dilekçe, gerçek fatura (Maliye Bakanligi'ndan onayli kontrol makbuzu veya noter tasdikli ticarî fatura) ve talepname eklenerek Oda'ya müracaat edilir.

9.3. HAVAYOLU TASIMACILIGINDA

Mallarin havayolu ile tasinmasini saglayan belge (AWB) havayolu faturasidir. Deniz tasimaciliginda konismento ne ise havayolu tasimaciliginda kullanilan bu fatura, tek bir temel fark ile konismentonun aynisidir.

Havayolu faturasi devredilemez ve ciro edilemez. Malin alicisini mallarin sahibi pozisyonuna getirecek orijinal bir (HYF) belgesi yoktur. Gönderilen esya, belirtilen aliciya, kimlik tanimindan sonra imzali bir alindi belgesiyle ve gerekirse ücreti ödenmek kaydiyla verilir.  Eger gönderilen mallar birlestirilmis bir kargo ile gönderiliyorsa, konsolidatör tüm mallari içeren siradan bir (HYF) düzenler, ayrica her bir parti için "house air waybill" denilen baska bir fatura da düzenleyerek varis yerindeki acentaya gönderilir. Konismento da oldugu gibi tüm detayli bilgiler (HYF) da da yer almaktadir. Havayolu nakliyatinda fiyatlandirmada temel kistas, kilo üzerinden agirlik saptamaktir. Kesirli olan kilo ölçümlerinde ise agirlik en yakin 0.5 kg yuvarlanir. Eger agirlik ve hacim arasindaki oran 6 kat ve yukari ise (Ingiltere'de bu oran 5'tir.), hesaplama hacim üzerinden yapilmaktadir.

ÖRNEK :9.7 kg lik bir paket 40 dm2 lik bir hacim isgal ediyorsa 40:9.7=4 bu da 6'dan küçük oldugu için ödeme 10 kg üzerinden yapilmaktadir.

9.7 kg lik ayni paket 75 dm3 lük bir hacim isgal ediyorsa 75:9.7 =6'yi astigi için 75:6=12.5 kg üzerinden ödeme yapilir.

Deniz nakliyatinda oldugu gibi orijinal konismento gerekmediginden Havayolu faturasi yeterli olmaktadir. Bu yüzden malin hareketinden birkaç gün önce böyle bir malin geleceginin uyarisinin yapilmasi ve ticarî  faturanin  bir fotokopisinin gönderilmesi uygun olacaktir. Ticarî faturanin bir kopyesi ayni zamanda Havayolu faturasina da eklenmelidir. Yas meyva­sebze nakliyatinda ise malin hareketinden en az 48 saat önce, detayli uçus bilgilerinin faks ile bildirilmesi gerekir. Yas sebze ve meyve sevkiyatlarinin hafta sonlarina ve özel tatil günlerine denk gelmemesine özen gösterilmelidir.

9.4. DEMIRYOLU TASIMACILIGINDA

Denizyolu tasimaciliginda kullanilan  konismentonun yerini, demiryolu tasimaciliginda CIV ve CIM belgeleri almaktadir. Bu belgelerin ciro edilmesi olanakli degildir.

10. LOJ ISTIK VE OUTSOURCING

10.1. Lojistik

Lojistik, Yunanca "Logistikos" kelimesinden türemis olup, "hesap kitap yapma bilimi", "hesapta becerikli" anlamina gelmektedir. Askeri anlamda lojistik ise, "Savas unsurlarina, stratejik ve taktiksel olarak ihtiyaç duyulan ikmal maddeleri ile hizmet destegini saglamak için yapilan faaliyetlerdir". Bu kapsamda lojistik, "ordularin erzak ve mühimmat desteginin düsünülerek hareket ettirilmesi sanati" olarak ön plana çikmistir. Tarihsel gelisim içinde lojistik, sanayi devriminin gerçeklesmesi ve küresellesmenin gündemi isgal etmesine kadar sadece askeri alanda sinirli kalirken, sanayi devrimi, lojistigin evriminde bir dönüm noktasi olarak karsimiza çikmaktadir.

Günümüzün is dünyasi, savasin yerini uluslararasi rekabetin, erzak ve mühimmatin yerini mal, teknoloji ve varliklarin aldigi bir arenaya dönüsmüstür. Basariya ulasmak için kullanilan stratejiler ve bunlara uygun faaliyetlerin, yani lojistigin önemi gittikçe artmistir. Lojistik, 21. yüzyilda amaca ulasmak için tüm organizasyonu ve kaynaklarini en uyumlu sekilde hareket ettirebilme yetenegi olarak is dünyasinin gündemine girmistir.

Bu çerçevede satin alma, nakliye (kara, hava, deniz, demiryolu), gümrük, sigorta, elleçleme, depolama, tedarikçi siparis izleme, talep tahminleri, envanter yönetimi, lojistik bilgi sistemi, yedek parça destegi, dagitim, iade islemleri, üretime malzeme verme, katma degerli islemler (etiketleme, fiyat­barkod, paketleme, birlestirme­ ayirma, müsteri taleplerine göre ürün hazirlama vs.), rota planlamasi ve araç optimizasyonu ile sevkiyat (yükleme ve varis zamani planlama) gibi çok çesitli faaliyetler günümüzde lojistik ile es anlamli hale gelmistir.

Lojistik kavrami özellikle ihracata yönelme durumunda bulunan KOBI’lerin islerini kolaylastirmada anahtar role sahiptir. Lojistik danismanlik birimi KOBI'lere:

?Ilk asamada  tasima islemleri yerine yeni pazarlara ve üretime yogunlasmalari konusunda olanak saglayacaktadir.

?Dünyanin istedikleri bölgelerine daha etkin bir sekilde ürünlerini zaman, fiyat ve kalite kriterlerine bagli olarak ulastirilmasi kolaylasacaktir.

?Her asamada insan kaynaklarini daha etkili bir sekilde kullanip isletme maliyetlerinin azaltilmasini saglayacaktadir.

?Ikinci asamada KOBI'lerin depolama masraflarini, envanter yönetimi ve koruyucu ambalajlama konusunda maliyetlerini düsürecektedir.

?Her organize sanayi bölgesinde daha büyük ve organize depolama ve tasima hizmetleri ile dagitim kanallarini daha verimli olmasini saglayacaktir.

?KOBI'lerin tasinacak ürünlerinin bir araya gelmesiyle tasima sirketlerine ve denizcilik acentelerine, ölçek ekonomisinden faydalanarak, aralarinda rekabet yaratip fiyat baskisi uygulayabilecektir.

?Organize sanayi bölgelerinde kurulacak depolama sistemleri ile farkli organize sanayi bölgelerinden KOBI'lere ait mallarin tasima süreçleri için ara depo islevi  görebilecekler ve maliyetleri müsterisi olan KOBI'ler odakli olarak düsürecektir.

?Sagladigi hizmet sistemi ile kendi kendini finanse edip KOBI'lere egitim için kaynak yaratabilecektir.

En son asamada kurulacak enformasyon altyapisi ile KOBI'lere entegre bir satin alma ve pazarlama birimi olarak hammadde tedariginden satis sonrasi müsteri hizmetlerine kadar servisler ile ürünün izlenebilirligini saglayip talebin arttigi pazarlar hakkkinda bilgi saglayarak "arz zinciri yönetimi" anlayisi ile KOBI'lerin daha verimli üretime odaklanmasini saglayacaktir.

10.2.Outsourcing

Outsourcing (dis kaynak kullanimi) kavrami, sirketlerin kendi ana (core) faaliyetlerine daha fazla odaklanmak, maliyetlerini azaltmak, ilgili tedarikçinin yatirim ve yaraticilik gücünden yararlanmak, pazara erisim hizini yükseltmek amaçlarindan bir veya birkaçini gerçeklestirmek için, mevcut bir faaliyet veya faaliyetlerini ilgili varliklari ile birlikte üçüncü parti bir sirkete devretmeleri sürecini ifade eder.

Ikinci Dünya Savasina kadar olan dönemde ekonomideki toplam üretim tüketimi karsilayamadigindan rekabet unsuru gündeme gelmemistir. Ancak bu dönemden sonra yasanan sosyo­ekonomik degisimler ve yeni olusan dünya pazarlari tüketici bilincini arttirmis ve firmalar için yeni ürünler gelistirerek bunlari rekabetçi fiyatlardan satabilmek çok büyük önem kazanmistir. Global arenada baslayan kiran kirana rekabet, çok uluslu dev firmalari üretim teknolojilerini gelistirmeye ve üretimlerini isçiligin ucuz oldugu ülkelere kaydirmaya yöneltmistir. Böylece firmalar hammaddelerini en ucuz bölgelerden tedarik ederek, ürünlerini dünyanin farkli bölgelerinde üretmeye ve uluslararasi piyasalarda rekabetçi fiyatlara satmaya zorlanmistir. Bu yapi içerisinde isletmeler hammaddeden nihai tüketiciye kadar ulasan mal ve ara mal hareketlerini yönetmek ve süreç içerisindeki operasyonlari organize etmek gerekliligi  ile karsilasmislardir. Sonuç kaçinilmaz olarak sirket organizasyonunun hantallasmasi, maliyetlerin artmasi ve operasyonel aksakliklarin ortaya çikmasi olmustur. Ayrica para, mal ve hizmet akisinin takip edilmesi zorunlulugu ve bilisim alaninda yasanan hizli gelisim, bilisim sektörünü bu akisin takibine yönelik çözümler üretmeye yöneltmistir.

Bu asamada firmalar, baslangiçta nakliye ve depolama operasyonlarini, sonraki asamalarda bunlara ek olarak gümrükleme, stok yönetimi, ambalajlama, birlestirme gibi faaliyetlerini ve son olarak tedarik zinciri yönetimlerini disariya verme (outsource) egilimine girmislerdir. Firmalarin bir veya birkaç lojistik hizmeti (örnegin depolama, nakliye ve stok yönetimi) disaridan almak üzere uzman sirketlerden yararlanmasi Third Party Logistics (3PL) olarak adlandirilmaktadir. Fourth Party Logistics (4PL) tedarikçileri ise kapsamli tedarik zinciri çözümleri sunmak için kendi bilgi, beceri ve teknolojilerini, tamamlayici hizmet saglayicilarini (3PL sirketlerini) bir araya getirmek için kullanan, böylelikle müsterilerinin deger zincirlerini komple lojistik hizmetleriyle yöneten entegratörlerdir.

Firmalarin outsourcing operasyonlarindan beklentileri maliyet avantaji, verimlilik, izlenebilirlik ve yalinliktir. Yapilan arastirmalar ilgili faaliyetlerini lojistik firmalarina devreden firmalarin yillik %20­30 arasi maliyet avantaji sagladigini göstermektedir. Iki ayri sirketin kader ortakligi yaparak, lojistik isbirligi yapmalari sonucunda her iki tarafin da kazançli çiktigi (kazan­kazan durumu) ve cirolarinin her yil %15 ­18 arasi büyüdügü görülmektedir.

1995 yilindan bu yana outsourcing is alani içerisinde en basarili ve en hizli büyüyen segment lojistik olmustur. Bu büyüme lojistigin outsource edilmesinin iki taraf için de sagladigi ekonominin en önemli göstergesi olarak karsimiza çikmaktadir.

BÖLÜM III­ SIGORTA

Tasima sigortalari, bir yerden digerine nakledilen, ticarî nitelikte olan veya olmayan esyanin, tasima sirasinda karsilasabilecegi kayip, hasar ve zararlara karsi yaptirilan bir sigorta türüdür.Nakliye sigorta poliçeleri, bir seferlik yapilan tasimanin risklerini kapsayabilecegi gibi, sigortalinin bir yil içinde tasitacagi tüm mallarin riskini de teminat altina alabilmektedir. (Sigorta belgesinin örnegini görmek için bakiniz Ek­6)

1. NAKLIYAT SIGORTALARI

Ticaret dünyada transit mallarin sigortalanmasi gerektigi hususunda genel bir kani vardir. Ancak esas olarak hedef alinan baslica riskler sunlardir:

­ Hasar,
­ Çalinma,
­ Kirilma,
­ Transit tasimada mallara gelebilmesi olasi her türlü zarara karsi ve mal hasar görmedigi halde genel hasar deklaresinde bulunabilecek alicilara karsi korumak amacina yönelik sigorta yapilir.

1.1. IHRAÇ MALINIZI NASIL SIGORTALARSINIZ?

a) Saticilar Araciligiyla

Kontratta islemin CIF yer aldigi durumda veya nakliyat ve sigortanin ek maliyet oldugu durumlarda geçerli olmaktadir. Bu metodun en büyük avantaji sigorta yapma görevinden aliciyi uzak tutmaktir. Ancak bu tür bir sigortalama yönteminin dezavantajlari da çoktur. Her sigorta kontrati farkli bir sirketle yapilmaktadir ve her zaman farkli kosullari ve farkli terimleri karsiniza getirmektedir. Ayrica kontratlar minimum düzeydeki arastirmalari ve farkli ödeme yöntemlerini içermektedir. Gönderilen mallar için bir devamlilik ve standardizasyon söz konusu olmadigindan bu tür sigortalama metodu beraberinde her zaman için yüksek bir sigorta ücretini ve daha az bir güvenceyi getirmektedir.

b) Kendi­Kendine Sigorta

Bu tür sigortalama yöntemi nakliyatin riskini karsiyabilecek olan alicilar tarafindan uygulanmaktadir. Küçük degerdeki yükler ve teminat altina alinmada gerek duyulmayacak kadar küçük sevkiyatlar için geçerli olmaktadir. Sinir seviyesi, satin alinan malin hacmine bagli olarak degismektedir. Genel risk, kayip durumunda felakete yol açmayacak bir düzeyde olmalidir. Yüksek degerde ki yükler, beraberinde farkli bir problemi getirmektedir. Bu amaç için bir fonun olusturulmasi ve idari personelin istihdami söz konusu olmaktadir ve yillik bütçeye yük bindirmektedir. Bazi genel avaryalarin çözümü için ise yillarin gerektigi gözönüne alinirsa, ticarî malzemelerin finansal duruma ve olanaklara göre sigortalanmasi uygun düsmektedir.

c) Bir Sigorta Sirketi ile Dalgali Poliçe

Bu metod düzenli yüklemeleri olan birçok ticarî firma tarafindan benimsenmistir. Dalgali (veya açik) olarak adlandirilan poliçe taraflar arasinda bir anlasma neticesinde meydana gelmektedir. Büyük miktarlarda is yapabilmek için sigortacilar bu metodla daha iyi teklif vermektedirler. Bu metodla satin alicilar da ayni sigorta acentesiyle ayni kosullar altinda ve standart bir metodla çalisma kolayligina kavusmaktadir.

1.2. EMTIA POLIÇE TÜRLERI

a) Kati Poliçeler: Nakliyat sigorta sözlesmesi yapilirken sigortaya gerekli her türlü bilginin yer aldigi kesin poliçelerdir.

b) Muvakkat Poliçeler: Sigorta sözlesmesi yapilirken sevkiyat ile ilgili bazi bilgilerin (malin degeri, gemi adi gibi) eksik oldugu daha sonra eksikliklerinin bildirilecegi kaydi ile teminat verilen poliçelerdir. Bu poliçelere flotan poliçe de denir.

c) Abonman Poliçeler: Sigortalinin bütün sevkiyatini sigorta ettirmeyi yükümlendigi sözlesmelerde bu sözlesmenin yürürlükte kaldigi bir yil süre içinde yaptirilan sigortalar dolayisiyla ödenen veya ihbar edilen hasar toplaminin ayni sürede ödenen safi prim tutarinin %50'sini geçmemesi ve bu bir yil içinde en az bes sevkiyatin yapilip, sigorta edilmis bulunmasi ve bir yil içinde ödenen net prim tutarinin (harp ve grev primleri hariç) 5.000.000.­ TL.'sina ulasmasi sartiyla 15. ayin bitiminde (harp ve grev primleri hariç tutulmak suretiyle) %10 oraninda prim iadesi yapilir

1.3. SIGORTA EDILEN RISKLER:

Nakliye sigortalarinda, sigorta adilen riskler, "Dar Teminat", "Genis Teminat" ile "Savas, Grev, Lokavt, Karisiliklik ve Halk Hareketleri Teminati" olarak üç gruba ayrilmaktadir.

a) Dar Teminat: Nakliye sigorta poliçesindeki "Dar Teminat" terimi, denizyolu tasimalari için 01.01.1963 tarihli "Institute Cargo Clauses (FPA)" veya 01.01.1982 tarihli "Institute Cargo Clauses (C)" hükümlerine dayanir. "Dar Teminat", karayolu tasimalari için "Kamyon Klozu" ve demiryolu tasimalari için "Demiryolu Klozu" olarak anilir.

Dar teminat, tasima aracinin çarpmasi, çarpismasi, yanmasi, devrilmesi, yoldan çikmasi gibi fiziksel olay ya da dogal afetler sonunda malin kayba ya da hasara ugramasi ile batma tehlikesi geçirmekte olan gemiye veya gemideki esyayi kurtarmak için yapilan masraflari (Umumi Avarya) ve gemiden bosaltma sirasinda esyanin zayi risklerini kapsamaktadir.

Havayolu tasimaciligi sigortasinda dar teminat verilmemektedir.

b) Genis Teminat: Nakliye sigorta poliçelerinde "Genis Teminat" terimi, dis ticaret nakliye sigortalarinda "Institute Cargo Clauses (All Risks)" veya "Institute Cargo Clauses (A)" olarak adlandirilmaktadir.

Genis teminat'li esyanin tasinmasi, yüklenmesi ve bosaltilmasi ile depolanmasi sirasinda esyanin kendi ayibindan veya asil nedeni gecikme olan hallerden (yas meyve­sebze gibi) ileri gelen kayip ve hasarlar disindaki bütün riskleri kapsamaktadir.

c) Savas, Grev, Lokavt, Karisiklik ve Halk Hareketleri Teminati: Tasima isinin yapilacagi bölgelerde savas, grev, lokavt, karisiklik ve halk hareketi gibi nedenlerden dogabilecek risklerin sözkonusu olmasi durumunda "dar Teminat"a veya "Genis Teminat"a ek olarak bu risk gruplari da sözlesme teminati altina alinabilmektedir.

1.4. INCOTERMS AÇISINDAN SIGORTA

ICC (International Chamber of Commerce) tarafindan ortaya konulan sigorta esaslarini su biçimde açiklamak mümkündür :

• Ihracatçi, sigorta yükümlülügünü de üstlendigi ilgili incoterms klozlarinda, masraflari kendisine ait olmak üzere bir sigorta poliçesini temin etmeli ve poliçenin bir nüshasini veya bunu kanitlayan baska bir dokümani aliciya iletmelidir,
• Ticarî teamüller  en dar kapsamli  sigorta yaptirmayi öngörür (sadece yangin/çalinma/hasar gibi) ; ancak ekstra prim farki ithalatçiya (aliciya) ait olmak üzere daha genis kapsamli sigorta poliçeleri de tanzim edilebilir (savas/grev/kitlesel hareketler gibi)
• Sigorta sürelerinin kapsami, ilgili incoterms klozlarinin ifade ettigi sürelerle sinirli olacaktir.

Bu hususlara iliskin ayrintili bilgi çalismanin 17. sayfasinda sunulmustur.

2. TICARI EVRAK

Yazili ve hukuksal anlamda geçerliligi olan bir belge, genel hukuktaki islevinde oldugu gibi, uluslararasi tasimacilik alaninda da kanit bakimindan bir "sekil sarti"dir. Bu nedenle ihracatçi, sevke tabi malinin teslim yeri ve anindaki degerini, paketlenis biçimini, paketlerin toplam adedini ve agirligini açikça belirten ve ticaret hukuku bakimindan geçerliligi olan belgeleri hazirlamali ve esyanin menseini ve teslimini aliciya kanitlamaladir. Sigortayi ihracatçi (satici) yaptirmak zorundaysa ayni zamanda sigorta yaptirdigini da kanitlamalidir. (Daha önceden de degindigimiz gibi, teslim sekilleri açisindan sigorta hususu sadece “CIF” ve “CIP” klozlarinda düzenlenmis, diger klozlarda ise “no obligation” ifadesi kullanilarak konu taraflarin iradesine terkedilmistir. Bu husus ile ilgili daha genis bilgi için “Incoterms Açisindan Sigorta” basligi altindaki bilgilerden yararlanilabilir. Alici tarafindan malin kimyasal yapisi isteniyorsa, satici bunu da bir sertifika araciligi ile kanitlamak zorundadir.

Satici tarafindan temini zorunlu ticarî belgeler sunlardir:

a) Fatura
b) Koli Listesi
c) Mense Sahadetnamesi
d) Avrupa Ortak pazar sertifikasi e) Tasima Sözlesmesi
f) Sigorta Poliçesi
g) Kimyasal Analiz Raporu
h) Malin Prospektüsü
i) Saglik ve Veteriner Sertifikasi

Ihracatçinin faturada yazili istihkakini tahsil edebilmesi için yukarida sayilan belgeleri bankasina ibrazi gereklidir. Ancak unutulmamalidir ki, belgelerin saticinin bankasi araciligi ile alicinin bankasina iletilmesi, malin varis yerinde gümrüklemede gecikmeye yol açabilir.

Saticinin, sözkonusu ticarî belgelerden birer nüshayi takim halinde aliciya postalamasi ya da tasiyici araciligi ile göndermesi önerilmektedir.